Nỗi nhớ có nhiều sắc thái, không đứng yên
“Nhớ đồng” được Tố Hữu viết trong thời gian bị giam ở nhà lao Thừa Phủ, tháng 7 năm 1939 theo văn bản SGK. Bối cảnh giúp hiểu sự đối lập giữa hiện tại tù ngục và thế giới được nhớ tới; không dùng tiểu sử thay việc đọc hình ảnh.
Theo dõi cảnh quê qua hương vị, màu sắc, nhịp sống; người lao động, người thân; rồi kí ức bản thân tìm lẽ sống, niềm vui đến với lí tưởng và khao khát hoạt động. “Đồng” vì thế không chỉ là một thửa ruộng mà gợi thế giới bên ngoài gắn với cảnh, người và đời sống tự do.
Các câu hỏi, câu kể, câu cảm thán cùng khổ lặp tạo nhịp gọi nhớ, tự đối thoại. Nhận xét cần nêu chúng nối những lớp hình ảnh và làm cảm xúc dâng lên, trở lại hiện tại ra sao; không coi mọi câu hỏi đều nhằm xin một thông tin.
Ba mối nối làm rõ nỗi nhớ
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
| Dấu hiệu | Vai trò trong mạch cảm xúc |
|---|---|
| Tiếng hò và khổ ngắn trở lại | Khơi, nhắc nỗi nhớ từ cảnh hiện tại hiu quạnh |
| Những từ hỏi gọi cảnh, người trong kí ức | Làm quá khứ hiện lên, nhấn khoảng cách và sự tìm kiếm |
| Nhớ hành trình tìm lẽ sống rồi trở về cảnh tù | Nối gắn bó quê hương với khát vọng tự do, hoạt động |
Hình ảnh người gieo hạt không chỉ ghi một động tác: đặt cạnh lao động vất vả, nó gợi sức sống và hy vọng. Còn kí ức gặp lí tưởng khiến sự tự do được mong muốn có ý nghĩa như được trở lại cuộc sống, hành động. Những lớp nhớ bổ sung nhau chứ không phải một danh sách cảnh tách rời.
Củng cố kiến thức
Vì sao cần đọc các khổ lặp cùng những phần giữa chúng?
Các phần đều cần được xét trong chỉnh thể.
Hình ảnh ở phần giữa làm nỗi nhớ phong phú.
Đúng: giải thích mối nối và chuyển động.
Số lần cần được nối với chức năng.
Lời giải
Đáp án C. Đọc nơi khổ ngắn xuất hiện rồi xem trước, sau nó đang nhớ điều gì. Sự trở lại cảnh hiện tại và việc quá khứ mở rộng tạo nhịp cảm xúc. Nhận xét vì thế phải đi từ vị trí lặp tới vai trò, không chỉ đếm.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích “đồng” trong nhan đề bằng toàn bài?
Đúng: nghĩa được mở rộng bởi các lớp hình ảnh.
Toàn bài có cả con người và hành trình sống.
Nhan đề liên kết các lớp nhớ.
Hiện tại tù đày vẫn là căn cứ của khát vọng.
Lời giải
Đáp án A. Bắt đầu từ những hình ảnh cảnh quê, rồi nối với người lao động, người thân và kí ức tìm lẽ sống. Những phần ấy cho thấy nỗi nhớ hướng tới cả thế giới tự do, không chỉ một địa điểm. Khát vọng thoát cảnh giam cầm chưa đồng nghĩa đã được thoát.