Tình quê đi cùng mong muốn đổi thay
Cảnh quê trong “Nhớ đồng” có hương vị, màu sắc thân thương, nhưng cũng có nhịp sống âm u, tù đọng. Hình ảnh người lao động vừa gợi vất vả vừa chứa sức sống và hy vọng.
Nỗi nhớ hướng tới mẹ, những người hiền hậu, rồi hướng vào chính mình: những ngày băn khoăn tìm lẽ sống và niềm vui khi gặp lí tưởng cách mạng. Đến hiện tại tù ngục, kí ức ấy càng làm khát vọng tự do trở nên mạnh mẽ.
Vì thế, bài thơ không chỉ muốn trở lại một quá khứ y nguyên. Tình yêu cảnh, người quê còn gắn với mong muốn thoát giam cầm, tiếp tục hoạt động và góp phần thay đổi cuộc sống.
Hai lần hình dung mình như cánh chim
Phân tích do BTVN biên soạn:
Khi nhớ niềm vui gặp lí tưởng, người nói thấy mình nhẹ nhõm như chim cà lơi, say hương nắng và ca hát. Hình ảnh diễn tả sự giải phóng tinh thần, cảm giác tìm được lẽ sống.
Ở khổ tiếp, lời thơ trở lại hiện tại: người tù mơ qua cửa khám như cánh chim buồn nhớ gió mây. Hình ảnh chim thay đổi sắc thái theo hoàn cảnh, nối niềm vui tự do trong kí ức với khao khát đang bị ngăn giữ.
Đặt hai hình ảnh cạnh nhau mới thấy sức nặng của nỗi nhớ: từng biết sống với lí tưởng, người thanh niên càng tha thiết muốn tiếp tục hành trình ấy.
Củng cố kiến thức
Đọc hình ảnh lưng người cúi trên luống cày cùng bàn tay gieo giống, nhận xét nào phù hợp nhất?
Hình ảnh gợi cả thương cảm và sức sống.
Đúng: hai động tác bổ sung hai sắc thái cảm xúc.
Bài không xác nhận cuộc sống đã đổi thay hoàn toàn.
Đây là hình ảnh trong nỗi nhớ của người tù.
Lời giải
Đáp án B. Dáng lưng cúi gợi công việc nhọc nhằn; bàn tay gieo giống hướng tới sự nảy nở, ngày mới. Đọc cùng nhau, các hình ảnh cho thấy người lao động vất vả mà vẫn mang hy vọng. Không thể từ đó kết luận cảnh quê đã hết khó khăn hoặc người tù đang trực tiếp làm ruộng.
Củng cố kiến thức
Sự thay đổi hình ảnh chim giữa kí ức gặp lí tưởng và hiện tại tù ngục làm rõ điều gì?
Nỗi nhớ lí tưởng vẫn là một nguồn thôi thúc.
Cả hai là hình ảnh so sánh với người nói.
Hình ảnh thuộc tâm tưởng, không phải việc thoát tù.
Đúng: cùng hình ảnh nhưng sắc thái đổi theo hoàn cảnh.
Lời giải
Đáp án D. Chim cà lơi gắn niềm vui, sự nhẹ nhõm khi tìm thấy lí tưởng; cánh chim buồn gắn hiện tại mơ qua cửa khám. Đối chiếu hai sắc thái cho thấy sự giam cầm không xóa niềm hướng tới tự do, mà làm mong muốn sống và hoạt động càng da diết.