Nghĩa sĩ Cần Giuộc: từ lao động đến chiến đấu

Không tách lòng dũng cảm khỏi hoàn cảnh

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu tưởng niệm những nghĩa sĩ nông dân hi sinh chống quân xâm lược. Hình tượng được làm rõ từ cuộc sống lao động khó nhọc đến sự tự nguyện đứng lên chiến đấu. Tác phẩm đối chiếu việc quen cày, cuốc với việc chưa quen binh đao; trang bị thô sơ với sức mạnh súng đạn. Sự thiếu thốn không làm nhân vật nhỏ bé: trong tương quan ấy, hành động quyết liệt càng cho thấy lòng dũng cảm và ý thức bảo vệ quê hương. Các động từ chiến đấu, cách tổ chức vế đối và nhịp dồn dập làm sống động sự xông pha. Cần nối nghệ thuật diễn tả với việc người nghĩa sĩ tự lựa chọn, không chỉ đếm động từ hoặc kể vũ khí.

Ba bước làm rõ hình tượng

Phân tích do BTVN biên soạn theo bản SGK: Xuất thân: người nông dân quanh năm làm ruộng, không phải lực lượng nhà binh được luyện tập chuyên nghiệp. Tình thế: quê hương bị xâm phạm, họ từ lo lắng, chờ đợi chuyển sang tự nhận việc bảo vệ đất nước. Hành động: dù áo vải, dụng cụ thô sơ, họ vẫn lao vào trận đánh. Các từ “đạp”, “lướt”, “xô”, “xông” được đặt trong những vế diễn tả hướng và sức tiến công. Đối chiếu với điều kiện thiếu thốn đã kể, chuỗi hành động làm rõ tinh thần không chùn bước. Nếu chỉ nói họ không có vũ khí tốt rồi kết luận yếu kém, phần phân tích đã bỏ lựa chọn và hành động là trọng tâm. Nếu chỉ nói anh hùng mà bỏ hoàn cảnh, lại chưa giải thích điều khiến hình tượng cảm động.

Củng cố kiến thức

Tương phản trang bị thô sơ–hành động quyết liệt giúp làm rõ điều gì?

ANgười nghĩa sĩ là đội quân đã được luyện tập đầy đủ.BLòng dũng cảm và sự tự nguyện trong điều kiện thiếu thốn.CTác phẩm chỉ quan tâm mô tả dụng cụ.DHành động không liên quan tình thế quê hương.

Củng cố kiến thức

Cách phân tích nào đầy đủ hơn khi nhận xét chuỗi động từ?

AChỉ ghi số lượng động từ.BCoi động từ không có sắc thái trong văn học.CGiải thích sức tiến công, nhịp dồn và quan hệ với hoàn cảnh người nghĩa sĩ.DSuy mọi từ đều đồng nghĩa hoàn toàn nên bỏ ngữ cảnh.