Không để bằng chứng tự nói thay lập luận
Từ dàn ý, triển khai mỗi luận điểm bằng lí lẽ và bằng chứng thích hợp. Sau khi nêu sự việc, giải thích phần nào của sự việc làm rõ nhận xét. Đoạn sau cần nối với đoạn trước; kết bài rút ý nghĩa chứ không đưa thêm một vấn đề chưa phân tích.
Khi chỉnh, kiểm vấn đề đã rõ chưa, căn cứ có chính xác và liên quan không, kết luận có vượt phạm vi căn cứ không. Ý kiến khác cần được trình bày đúng, rồi trao đổi bằng lí lẽ, không gán động cơ xấu cho người nêu ý kiến.
Lời văn sáng rõ, phù hợp người đọc. Việc sửa chính tả và từ ngữ cần đi cùng sửa chỗ lập luận thiếu căn cứ; đổi vài từ không đủ chữa một kết luận quá rộng.
Chỉnh một kết luận tuyệt đối
Ngữ liệu và tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Bản đầu: “Chỉ cần lắng nghe là mọi mâu thuẫn đều được giải quyết. Nhóm An đã đổi cách phân công sau khi nghe ý kiến. Những ai chưa đồng ý chỉ là không biết quan tâm.”
Bản chỉnh: “Lắng nghe có thể giúp làm rõ nguyên nhân bất đồng. Trong tình huống nhóm An, việc nghe thành viên giải thích lịch trực giúp nhóm điều chỉnh phân công. Sự thay đổi ấy cho thấy hiểu đúng hoàn cảnh là một điều kiện để tìm cách phối hợp. Tuy nhiên, giải quyết mâu thuẫn còn cần thỏa thuận và hành động; chưa đồng ý không tự có nghĩa là thiếu quan tâm.”
Bản chỉnh nối sự việc với lí lẽ, thu mức khẳng định về phạm vi có thể hỗ trợ và bỏ nhận xét quy kết người khác. Nó không phủ nhận giá trị của lắng nghe, mà xác định rõ giá trị ấy và những điều còn cần.
Củng cố kiến thức
Vì sao sự việc của nhóm An chưa đủ chứng minh “mọi mâu thuẫn đều được giải quyết” chỉ nhờ lắng nghe?
Bằng chứng gần gũi có thể phù hợp nếu chính xác và được lí giải.
Đúng: kết luận ban đầu vượt phạm vi căn cứ.
Cần kết luận có cơ sở, không phải bỏ việc kết luận.
Tên nhân vật không giải quyết giới hạn suy luận.
Lời giải
Đáp án B. Sự việc chỉ minh họa một nhóm hiểu rõ lịch trực rồi điều chỉnh phân công. Nó hỗ trợ ích lợi của việc lắng nghe, không bảo đảm mọi loại mâu thuẫn đều được giải quyết chỉ bằng một hành động. Cần chỉnh cả phạm vi kết luận lẫn điều kiện thực hiện.
Củng cố kiến thức
Cách đáp lại ý kiến “lắng nghe không bảo đảm giải quyết được bất đồng” nào phù hợp nhất?
Đánh giá động cơ không trả lời được nội dung ý kiến.
Có thể đối thoại với ý kiến khác để làm rõ quan điểm.
Đúng: ghi nhận phần có lí và bổ sung cách hiểu.
Phải giữ đúng ý kiến được trao đổi, không làm sai để dễ bác bỏ.
Lời giải
Đáp án C. Ý kiến khác không phủ nhận mọi giá trị của lắng nghe; nó nói về giới hạn. Cần ghi nhận giới hạn ấy rồi phân biệt điều kiện hỗ trợ với điều kiện đủ: nghe giúp hiểu, sau đó còn cần thương lượng hoặc hành động. Cách đáp lại công bằng khiến lập luận vững hơn.