Cùng tác phẩm có thể có trải nghiệm khác nhau
Khi nghe giới thiệu, ghi tên tác phẩm, những thông tin cần kiểm, nhận xét chính và bằng chứng. Phân biệt dữ kiện như tác giả, bản dịch với đánh giá như hình ảnh gợi cảm giác gì. Dữ kiện phải chính xác; cảm nhận có thể khác nhưng cần lí giải.
Phản hồi vào một điểm cụ thể: cách dùng bằng chứng, quan hệ hình ảnh, phần phương tiện giúp hoặc chưa giúp hiểu. Câu hỏi nên yêu cầu làm rõ, không phủ định con người. Người nói cần nghe hết, đáp đúng vấn đề, bổ sung hoặc chỉnh khi có căn cứ.
Không ép đồng thuận bằng số đông hay lời khen. Đánh giá bài nói cần xét độ rõ, tính xác thực, lập luận và tương tác; câu luyện chỉ củng cố cách làm, không tự chứng nhận năng lực trình bày thực tế.
Phân biệt cảm nhận khác với dữ kiện sai
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Một bài giới thiệu cho rằng hình ảnh nước ở cuối “Thời gian” gợi sự tiếp nối sức sống. Người nghe có thể cảm nhận thêm chiều sâu của tình yêu, rồi hỏi mối nối với hình ảnh cạn ở phần trước. Hai cách cảm nhận có thể bổ sung nhau nếu đều được lí giải.
Nếu bài nói lại ghi “Thời gian” là tác phẩm của Huy Cận, cần sửa tên tác giả thành Văn Cao theo nguồn SGK. Đây là lỗi dữ kiện, không phải sở thích được giữ tùy ý.
Phân biệt hai trường hợp giúp trao đổi vừa cởi mở với ý nghĩa, vừa nghiêm túc về thông tin. Có thể góp ý bảng trình chiếu chưa rõ mối liên hệ, nhưng cần nói rõ phần nào và cách cải thiện.
Củng cố kiến thức
Trường hợp nào cần sửa như lỗi dữ kiện trong ví dụ?
Cách cảm nhận khác có thể được trao đổi.
Đúng: tên tác giả là thông tin cần chính xác.
Đó là câu hỏi làm rõ quan hệ.
Đó là góp ý phương tiện cụ thể.
Lời giải
Đáp án B. Kiểm thông tin tác giả theo nguồn bài: Văn Cao. Ghi tên khác là sai dữ kiện và cần chỉnh, không thể giữ bằng lí do cảm nhận riêng. Các phương án còn lại thuộc trao đổi về cách hiểu hoặc cách trình bày.
Củng cố kiến thức
Khi người nghe có cách cảm nhận khác nhưng nêu được căn cứ, nên làm gì?
Khác cách hiểu không tự là sai.
Đồng thuận không thay căn cứ.
Thông tin tác giả cần kiểm chính xác.
Đúng: giữ sự cởi mở và tính xác thực.
Lời giải
Đáp án D. Trước hết hiểu người nghe dựa vào chi tiết nào. Đối chiếu với mạch thơ và cách giải thích của người nói; các cảm nhận có căn cứ có thể bổ sung nhau. Tuy nhiên, sự đa dạng ấy không cho phép thay tên tác giả hoặc lời bản nguồn.