Một khái niệm trừu tượng được làm hiện lên
Hoài Thanh kể sự xuất hiện của cái tôi như câu chuyện về một người mới đến: bỡ ngỡ, bị nhìn khó chịu, rồi dần được quen và cảm thông. Nhân hóa khiến sự thay đổi về ý thức cá nhân trở nên dễ hình dung.
Sau đó, tác giả lần theo những hướng tìm kiếm của các nhà thơ: thế giới tiên của Thế Lữ, tình yêu của Xuân Diệu, nỗi sầu của Huy Cận… Các con đường khác nhau làm rõ sự phong phú của cái tôi, đồng thời bộc lộ nỗi bơ vơ, thiếu điểm tựa.
Lời bình phối hợp khái quát và trường hợp tiêu biểu, lí trí và cảm xúc. Cần đọc các nhận xét trong mạch diễn giải của nhà phê bình, không coi một từ ông dùng là toàn bộ phong cách của nhà thơ ở mọi tác phẩm.
Từ nhiều hướng tìm kiếm đến một nỗi bơ vơ
Phân tích do BTVN biên soạn theo đoạn Hoài Thanh điểm những hướng đi của các nhà Thơ mới:
Các vế đầu nối tiếp nhau, gắn từng hướng tìm kiếm với một nhà thơ. Nhịp liệt kê mở ra nhiều thế giới cảm xúc. Nhưng những vế sau lần lượt nói sự không bền vững của các chỗ trú ẩn: thế giới tiên khép lại, tình yêu không bền, say đắm vẫn bơ vơ.
Như vậy, lời văn không chỉ liệt kê tên. Cách đi từ tìm kiếm đến hụt hẫng giúp người đọc cảm nhận cái tôi đào sâu vào mình nhưng chưa tìm được lòng tin đầy đủ. Nhà phê bình vừa nhận xét vừa đồng hành với tâm trạng ấy.
Sức gợi của nhịp câu phục vụ luận điểm về ý thức cá nhân và nỗi buồn của thời đại. Nếu chỉ khen lời văn có nhạc mà bỏ quan hệ ấy, phần phân tích sẽ thiếu nội dung.
Củng cố kiến thức
Cách kể cái tôi “bỡ ngỡ”, được quen rồi được cảm thông có tác dụng gì?
Đúng: hình ảnh giúp diễn giải nhận xét trừu tượng.
Cách kể giàu cảm xúc còn làm rõ quá trình cái tôi được tiếp nhận.
Sự bỡ ngỡ, lạ lẫm cho thấy việc tiếp nhận không thuận lợi ngay từ đầu.
Khái quát về ý thức cá nhân không xóa sự khác nhau giữa các phong cách.
Lời giải
Đáp án A. Những trạng thái thường thuộc con người được dùng cho “cái tôi”. Nhờ đó, người đọc hình dung được việc ý thức cá nhân xuất hiện, bị xa lạ rồi dần được tiếp nhận. Hình thức giàu cảm xúc giúp làm sáng tỏ khái niệm, không thay mục đích nghị luận.
Củng cố kiến thức
Trong ví dụ, vì sao đoạn điểm các nhà thơ không chỉ là danh sách tên?
Cần xét cả nhận xét và mối nối giữa các trường hợp, không chỉ ghi tên.
Các hướng khác nhau vẫn được nối trong nhận xét chung về nỗi bơ vơ.
Đúng: các trường hợp cùng phục vụ một nhận xét.
Lời bình làm rõ tâm trạng của cái tôi, không lập bảng xếp hạng tài năng.
Lời giải
Đáp án C. Những trường hợp được đặt trong một mạch: cái tôi tìm nhiều lối thoát nhưng vẫn gặp bơ vơ. Quan hệ tìm kiếm–hụt hẫng khiến các tên tuổi góp phần làm rõ luận điểm về tâm trạng thời đại. Chỉ ghi tên mà không giải thích mạch ấy mới là liệt kê đơn thuần.