Lặp cấu trúc và phép đối: phân biệt, vận dụng

Có thể cùng xuất hiện nhưng không đồng nhất

Lặp cấu trúc nhấn cách tổ chức được lặp lại; phép đối nhấn sự cân xứng, tương ứng giữa các phần lời. Hai đặc điểm có thể cùng xuất hiện, nhưng không phải cứ có lặp là có đối hoặc cứ có hai vế là có cả hai. Khi dùng, xác định điều muốn nhấn trước: chuỗi hành động, sự tương ứng giữa hai phía hay một khác biệt? Sau đó chọn mô hình câu và từ ngữ. Cân đối hình thức phải đi cùng rõ nghĩa, đúng quan hệ nội dung. Khi chỉnh sửa, giữ sự lặp có dụng ý, bớt phần chỉ nhắc lại thông tin. Không vì muốn hai vế bằng nhau mà bỏ điều kiện quan trọng hoặc ghép những ý không liên quan.

Một câu có hai căn cứ phân tích

Ngữ liệu BTVN tự biên soạn: “Người ở lặng im, người đi nghẹn ngào.” **Lặp cấu trúc:** hai vế cùng cách tổ chức “người + hành động ở/đi + trạng thái”. Phần lặp giúp hai hình ảnh nối nhau. **Phép đối:** người ở đặt cạnh người đi; hai trạng thái tương ứng, cân xứng. Sự tương phản về tình thế đi cùng nỗi xúc động chung. Nếu chỉ viết “Lặp làm câu hay hơn”, nhận xét còn thiếu căn cứ. Có thể sửa: “Hai vế cùng mô hình và đặt người ở–người đi đối ứng, khiến nỗi xúc động hiện ở cả hai phía chia tay.” Câu sửa chỉ rõ hình thức và ý nghĩa, không khen chung chung.

Củng cố kiến thức

Vì sao có thể nhận cả lặp cấu trúc và phép đối trong câu ví dụ?

AVì câu có dấu phẩy nên mặc nhiên có đủ hai biện pháp.BVì hai khái niệm chỉ là hai tên gọi của một hiện tượng.CVì mọi câu có từ người lặp lại đều có phép đối.DVì hai vế lặp mô hình, đồng thời đặt các chủ thể và trạng thái tương ứng, cân xứng.

Củng cố kiến thức

Cách sửa nào làm rõ hơn nhận xét “Lặp làm câu hay hơn” về câu ví dụ?

AThêm nhiều tính từ đẹp, sâu sắc nhưng vẫn không nêu phần lặp.BChỉ ra hai vế cùng mô hình, người ở–người đi đối ứng, cùng làm nổi xúc động ở hai phía chia tay.CBỏ mọi nội dung để chỉ còn số chữ của hai vế.DKhẳng định hai trạng thái trái nghĩa để nhận xét ngắn hơn.