Bài phân tích cần cho thấy “hay ở đâu”
Bài nghị luận về cách kể cần nêu một đặc điểm đáng chú ý, chọn dẫn chứng và giải thích hiệu quả. Nội dung tác phẩm không bị bỏ qua, nhưng phải được làm rõ từ cách nhà văn tổ chức câu chuyện.
Bài tham khảo về Đời thừa trong SGK cho thấy cách làm ấy. Người viết không chỉ nói Nam Cao hiểu tâm lí; bài chỉ ra cách đan xen hiện tại và quá khứ, đưa điểm nhìn vào Hộ, sử dụng lời kể và giọng điệu để thể hiện xung đột giữa khát vọng nghệ thuật với gánh nặng đời sống, lòng thương với sự nóng giận.
Điều cần học là cách đặt câu hỏi và triển khai lí lẽ từ chi tiết. Không áp nguyên các luận điểm ấy cho mọi truyện: tác phẩm khác có thể nổi bật ở tình huống, đối thoại hoặc một cách kết thúc.
Từ việc gọi tên đến giải thích tác dụng
Ví dụ vận dụng do BTVN biên soạn theo Vợ nhặt, không phải đoạn trích bài tham khảo.
Nhận xét mới dừng ở tên gọi: “Truyện dùng ngôi thứ ba và điểm nhìn bên trong.” Câu ấy xác định một phương diện nhưng chưa cho thấy tác dụng.
Có thể triển khai: “Lời kể theo sát cảm nhận của Tràng trong buổi sáng đầu có vợ. Từ việc nhìn sân vườn được thu xếp, anh thấy gắn bó với mái ấm và muốn góp sức sửa sang nhà. Đi vào ý nghĩ ấy, người kể làm hiện một bước trưởng thành: niềm vui có vợ chuyển thành ý thức chăm lo gia đình.”
Đoạn triển khai có ba phần gắn nhau: đặc điểm cách kể, chi tiết tâm lí và điều chi tiết làm sáng rõ. Đây là cách vận dụng thao tác phân tích đã học từ bài tham khảo, không phải thay tên nhân vật trong một văn mẫu.
Củng cố kiến thức
Phần nào của đoạn triển khai thực sự giải thích hiệu quả điểm nhìn bên trong?
Tên gọi cần đúng nhưng chưa giải thích hiệu quả.
Đúng: nối cách kể với bước chuyển của nhân vật.
Đếm đại từ không tự làm rõ hiệu quả tâm lí.
Nêu thuật ngữ mới là bước nhận diện.
Lời giải
Đáp án B. Đoạn không chỉ gọi tên điểm nhìn; nó giải thích rằng đi vào ý nghĩ Tràng giúp thấy sự trưởng thành từ vui sướng đến trách nhiệm. A là thông tin giới thiệu; C là thống kê chưa có lí giải; D chỉ nhận diện.
Củng cố kiến thức
Cách sử dụng bài tham khảo về Đời thừa nào phù hợp?
Luận điểm phải dựa vào đặc điểm riêng của tác phẩm.
Lời khen không thay việc đọc và lập luận.
Bài mới vẫn cần giải thích dẫn chứng của mình.
Đúng: học thao tác, không áp nguyên lời và kết luận.
Lời giải
Đáp án D. Bài tham khảo giúp hiểu cách xây dựng lập luận. Khi chuyển sang tác phẩm khác, phải đọc, chọn chi tiết và giải thích nét riêng của tác phẩm ấy. A thay tên cơ học; B học lời khen; C bỏ thao tác cốt lõi của bài nghị luận.