Đọc bài tham khảo để nhận ra cách làm
Bài tham khảo về “Tĩnh dạ tứ” của Lí Bạch trong SGK cho thấy một cách phân tích lần lượt theo câu. Cách đi ấy vẫn làm rõ cấu tứ vì các câu được đặt trong quan hệ, không diễn nghĩa rời rạc.
Ánh trăng, sự ngỡ ngàng, động tác ngẩng đầu và cúi đầu được nối để làm hiện nỗi nhớ quê. Người viết giải thích vì sao sự chuyển từ nhìn cảnh sang nhớ quê tạo ý nghĩa, chứ không chỉ kể lại từng động tác.
Khi học theo, cần tiếp thu cách chọn và lí giải bằng chứng. Với bài thơ khác, lựa chọn trình tự phù hợp; không chép lời bình hoặc buộc mọi bài phải có cùng số luận điểm.
Từ dẫn chứng đến nhận xét có căn cứ
Ví dụ do BTVN biên soạn theo “Thời gian” của Văn Cao:
**Mới liệt kê:** “Bài có lá, giếng cạn, câu thơ, bài hát và đôi mắt.”
**Đã phân tích:** “Lá khô và giếng cạn gợi sự hao mòn; câu thơ, bài hát còn xanh cùng đôi mắt như giếng nước lại gợi nguồn sức sống. Đặt hai nhóm ở hai phần, bài thơ làm nổi điều vẫn nuôi dưỡng tinh thần trước sự trôi qua của thời gian.”
Đoạn sau không thêm tên hình ảnh. Nó thêm mối liên hệ tương phản và giải thích ý nghĩa của cách sắp xếp. Đó là thao tác có thể học từ bài tham khảo để vận dụng vào một bài khác.
Củng cố kiến thức
Điều gì chủ yếu giúp đoạn sau chuyển từ liệt kê sang phân tích?
Đoạn vẫn dùng bằng chứng cụ thể.
Không có sự kiện mới được bịa thêm.
Đúng: từ hình ảnh đi tới quan hệ và ý nghĩa.
Điểm thêm chính là lí giải, không phải số danh từ.
Lời giải
Đáp án C. Đoạn đầu mới kể tên hình ảnh. Đoạn sau phân biệt nhóm hao mòn với nhóm sức sống, rồi giải thích hiệu quả khi chúng được đặt đối nhau. Nhận xét chung vì vậy có bằng chứng và lí lẽ, không chỉ là lời khen hoặc diễn nghĩa từng vật.
Củng cố kiến thức
Sau khi đọc bài tham khảo đi theo từng câu, cách vận dụng nào phù hợp nhất?
Đúng: học thao tác, không áp nguyên một khuôn.
Số câu và cách tổ chức ở các bài có thể khác.
Thay tên không tạo một bài phân tích có căn cứ.
Phân tích vẫn cần bằng chứng của tác phẩm.
Lời giải
Đáp án A. Cách triển khai theo câu có ích khi làm rõ được sự phát triển của bài, nhưng không phải khuôn cố định. Cần chọn trình tự theo tác phẩm và giữ thao tác nhận xét–bằng chứng–giải thích. Không chép lời mẫu hoặc bỏ bằng chứng để tạo sự khác biệt hình thức.