Không chỉ gọi tên biện pháp
Lời độc thoại của Hăm-lét giàu tính **biện luận**: đặt những khả năng đối lập, cân nhắc lí do, nêu trở ngại rồi rút nhận thức. Các câu hỏi không nhằm hỏi một người khác trên sân khấu mà làm hiện sự giằng xé của chính người nói.
Các đối lập chịu đựng–đấu tranh, sống–chết và quyết tâm–do dự gắn với lựa chọn của nhân vật. Phép liệt kê những nỗi khổ làm tăng sức dồn nén và mở rộng phạm vi suy tư. Hình ảnh giấc ngủ, giấc mơ giúp diễn tả điều khó hình dung, nhưng đồng thời cho thấy sự bất định mà nhân vật lo sợ.
Khi phân tích, cần nêu từ ngữ hoặc cách tổ chức câu rồi giải thích nó làm rõ suy nghĩ, cảm xúc gì. Chỉ ghi “có câu hỏi tu từ, có liệt kê” chưa cho thấy giá trị của ngôn ngữ kịch.
Từ giấc ngủ đến giấc mơ: lập luận không đứng yên
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Ban đầu, Hăm-lét liên tưởng chết với ngủ: một khả năng nghỉ ngơi sau những đau khổ. Nhưng khi nghĩ ngủ có thể có mơ, nhân vật lại vướng vào câu hỏi điều gì sẽ đến sau cái chết. Cùng một hệ thống hình ảnh vừa gợi sự giải thoát trong suy nghĩ ban đầu vừa mở ra nỗi bất an.
Vì vậy, không nên kết luận hình ảnh giấc ngủ chỉ tạo cảm giác êm đềm. Nó tham gia vào bước chuyển của lập luận: một khả năng tưởng có thể lựa chọn lại dẫn tới trở ngại. Lời độc thoại vừa có sức gợi hình, gợi cảm vừa làm rõ sự bế tắc của con người suy tưởng.
Đoạn phân tích được triển khai theo quan hệ: chi tiết hình ảnh → cách ý nghĩa chuyển đổi → tác dụng đối với mạch suy tưởng và nhân vật.
Củng cố kiến thức
Cách phân tích nào giải thích đúng sự chuyển từ hình ảnh ngủ sang mơ trong độc thoại?
Các hình ảnh thuộc quá trình suy nghĩ, không chỉ tả cảnh.
Đúng: hình ảnh thúc đẩy bước chuyển của lập luận.
Đoạn là độc thoại cân nhắc, không kể việc ngủ thật.
Đây là điều nhân vật lo nghĩ, không là dữ kiện được chứng minh.
Lời giải
Đáp án B. Liên tưởng chết với ngủ ban đầu gợi khả năng chấm dứt đau khổ. Nhưng ngủ có thể có mơ, nên nhân vật nghĩ đến những điều chưa biết và chùn bước. Tác dụng của hình ảnh phải được hiểu trong sự chuyển đổi này, không chỉ ở sắc thái êm đềm.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đi từ chi tiết đến tác dụng thay vì chỉ kể tên biện pháp?
Mới kể tên biện pháp và đánh giá chung, chưa giải thích tác dụng.
Những nỗi khổ làm rõ thực tại nhân vật muốn chống lại.
Các bất công được nêu đã rộng hơn chuyện gia đình.
Đúng: nêu cách diễn đạt cùng cảm xúc và ý nghĩa.
Lời giải
Đáp án D. Nhận xét xác định phép liệt kê, nói rõ đối tượng là những khổ nhục và giải thích tác dụng dồn nén cảm xúc, mở rộng nỗi đau. Như vậy đã gắn hình thức với nội dung và nhân vật. Chỉ gọi tên biện pháp thì chưa đủ.