Bài nói cần có một đường dẫn rõ
Khi giới thiệu tác phẩm tự chọn, xác định người nghe, thời lượng được giao và điều muốn người nghe nhớ. Chọn thông tin cơ bản cùng một vài điểm tiêu biểu; lí do lựa chọn có thể xuất phát từ sự quan tâm cá nhân nhưng nhận xét vẫn phải gắn với tác phẩm.
Có thể dùng dàn ý bài viết để chuẩn bị, rồi rút thành các ý nói. Mở đầu giới thiệu tên, tác giả và lí do chọn; phần chính làm rõ các nét tiêu biểu; kết thúc khái quát điểm đáng chú ý, mở trao đổi.
Giọng nói, tốc độ, ánh mắt và phương tiện minh họa cần giúp tiếp nhận. Trích đoạn ngắn phải đúng bản; hình hoặc bảng chỉ dùng khi giúp hiểu. Không đọc hết một bài dài hoặc chiếu cả trang nhiều chữ để thay phần trình bày.
Chọn nội dung cho một bài nói ngắn
Tình huống BTVN giả định: lớp giao giới thiệu một tác phẩm trong ba phút. Thời lượng này chỉ là dữ kiện của ví dụ.
Một cách chuẩn bị với Truyện Kiều: mở bằng tên tác phẩm, Nguyễn Du và lí do quan tâm tới cách diễn tả tâm trạng; nêu ngắn thể loại, hành trình Kiều; dùng chuyển lời trong Trao duyên để làm rõ điểm đã chọn; kết bằng hướng đọc và lời mời trao đổi.
Nếu kể hết các biến cố lưu lạc, phần chính dễ hết thời gian trước khi nói đặc điểm. Cần giữ một vài chặng cần thiết, không bỏ tên tác giả hoặc nói rằng một chi tiết đại diện cho toàn bộ mọi giá trị. Bảng ba chặng chỉ có ích khi người nói giải thích quan hệ của chúng với ý đang trình bày.
Củng cố kiến thức
Trong tình huống ba phút, điều chỉnh nào hợp lí khi phần kể chuyện quá dài?
Tốc độ quá nhanh làm người nghe khó theo.
Đúng: chọn lọc theo mục đích và thời lượng.
Sở thích cần nối với nét cụ thể của tác phẩm.
Phương tiện không thay việc dẫn dắt, giải thích.
Lời giải
Đáp án B. Xét mục đích là giới thiệu điểm đáng chú ý trong thời gian có hạn. Giữ thông tin xác định tác phẩm, rút phần kể thành các chặng liên quan rồi giải thích chi tiết đã chọn. Không tăng tốc hoặc bỏ mọi căn cứ để thay cho việc lựa chọn nội dung.
Củng cố kiến thức
Bảng ba chặng cốt truyện nên được dùng thế nào khi trình bày?
Bảng cần lời dẫn và giải thích.
Quá nhiều chữ làm khó theo bài nói.
Khái quát cốt truyện chưa là toàn bộ phân tích giá trị.
Đúng: phương tiện hỗ trợ mạch trình bày.
Lời giải
Đáp án D. Trước hết chọn bảng vì nó giúp nhìn mạch cốt truyện. Khi nói, nối các chặng với nét muốn giới thiệu, chẳng hạn sự đổi khác qua lưu lạc và đoàn tụ. Như vậy bảng hỗ trợ hiểu, không thay lời giải thích hoặc làm căn cứ cho mọi kết luận.