Cùng tiêu chí, không ép cùng một kết luận
Đối chiếu hai đoạn bi kịch nên chọn cùng những phương diện: tình thế, khát vọng của nhân vật, lực cản, lựa chọn và cách lời thoại thể hiện xung đột. Mỗi nhận xét cần có chi tiết từ cả hai văn bản.
Hăm-lét giằng xé giữa khát vọng đấu tranh với thực tại giả trá và những vướng mắc trong suy tưởng. Vũ Như Tô muốn bảo vệ công trình nhưng chưa nhận rõ mâu thuẫn giữa lí tưởng với cái giá đời sống. Prô-mê-tê đau khổ vì chống ý định hủy con người và không khuất phục bạo quyền.
Điểm chung là lựa chọn mạnh mẽ gặp lực cản gay gắt, làm nổi giá trị và mất mát. Nhưng nguyên nhân, mức tự nhận thức và cách biểu hiện không giống nhau. Đối chiếu giúp hiểu sâu từng trường hợp, không biến ba nhân vật thành một mẫu chung.
Đối chiếu Hăm-lét với Vũ Như Tô về sự tự nhận thức
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Hăm-lét tự nhìn vào suy tưởng và nhận ra nỗi vướng mắc đang làm quyết tâm yếu đi. Độc thoại cho thấy nhân vật có ý thức về trở ngại trong chính bản thân, dù chưa dễ vượt qua nó.
Vũ Như Tô kiên quyết bảo vệ đài, tin mình vô tội và chỉ vỡ mộng khi công trình thực sự cháy. Đoạn không có lời xác nhận ông đã nhận rõ toàn bộ mâu thuẫn giữa việc xây đài với đời sống nhân dân.
Có thể nhận xét: cả hai đều đối diện xung đột gay gắt, nhưng độc thoại Hăm-lét làm nổi sự tự chất vấn, còn diễn biến Vũ Như Tô làm nổi khoảng cách giữa niềm tin và thực tại. So sánh này dựa vào lời thoại, không xếp hạng ai “thông minh hơn”.
Củng cố kiến thức
Cách đối chiếu nào có căn cứ nhất về sự tự nhận thức của hai nhân vật?
Đúng: giữ căn cứ và mức kết luận riêng của mỗi đoạn.
Mất hi vọng không đồng nghĩa nhận rõ mọi sai lầm.
Hai nhân vật có cách biểu hiện khác nhau, không loại trừ nhau.
Lời đối thoại, độc thoại của Vũ Như Tô đều có thể cho thấy tâm trạng.
Lời giải
Đáp án A. Hăm-lét tự phân tích tác động của suy tưởng đối với hành động. Vũ Như Tô chuyển từ tin tưởng sang tuyệt vọng vì đài cháy, nhưng không có lời nhận rõ mọi giới hạn. Cần phân biệt điều đã được thể hiện với điều người đọc suy thêm.
Củng cố kiến thức
Muốn đối chiếu phẩm chất của Prô-mê-tê và Đan Thiềm, cách triển khai nào phù hợp?
Lời khen chung chưa tạo phép đối chiếu có căn cứ.
Đối chiếu cần căn cứ từ cả hai phía.
Đúng: tiêu chí chung đi cùng hành động riêng.
Bối cảnh và tình thế hai tác phẩm khác nhau.
Lời giải
Đáp án C. Một tiêu chí chung là thái độ bảo vệ điều đáng quý trước nguy hiểm. Ở mỗi phía, cần chỉ ra việc làm và đối tượng được bảo vệ: con người trước ý định hủy diệt; tài năng trước bạo lực. Như vậy vừa có điểm chung vừa giữ được đặc điểm riêng, không đồng nhất hoàn cảnh.