Hình cung cấp thông tin cùng lời
Phương tiện phi ngôn ngữ như hình ảnh, sơ đồ và biểu đồ phối hợp với lời để làm rõ thông tin. Khi đọc biểu đồ, trước hết cần xác định tên, đối tượng, đơn vị, các nhãn và chú giải; sau đó mới so sánh số liệu.
Một biểu đồ có thể làm nổi chênh lệch hoặc diễn biến nhưng không tự giải thích vì sao chúng xuất hiện. Nếu văn bản chưa cho căn cứ nguyên nhân, không thể chỉ nhìn cột cao rồi kết luận một phương pháp tốt hơn.
Khi nhận xét hiệu quả hình thức, cần nêu thông tin cụ thể được nhìn rõ và điều còn cần lời giải thích. Những chữ như đẹp hoặc nhiều màu chưa cho thấy giá trị truyền đạt.
Ba buổi tham gia nhóm đọc
Hình và dữ liệu giả định do BTVN biên soạn để luyện đọc, không phải khảo sát thật.
Tên hình cho biết đối tượng là số người tham gia nhóm đọc; đơn vị là người. Buổi 1 có 12 người, buổi 2 có 18 người, buổi 3 có 15 người. Buổi 2 nhiều nhất, hơn buổi 1 là 6 người; buổi 3 thấp hơn buổi 2 nhưng vẫn cao hơn buổi 1.
Các cột dùng cùng thang đo nên giúp so sánh nhanh. Dãy không tăng liên tục. Hình chưa cho biết ai tham gia lại hoặc lí do thay đổi, vì vậy không cộng 45 thành số người khác nhau, cũng không khẳng định một biện pháp nào đã gây ra mức tăng.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng với hình và dữ liệu?
Buổi 3 giảm từ 18 xuống 15.
Cần biết có người tham gia lại hay không.
Buổi 3 là 15, thấp hơn 18.
Đúng: nhận xét đúng cả mức và diễn biến.
Lời giải
Đáp án D. Đọc nhãn từng buổi và số ở cột: 12, 18, 15. So sánh thấy 18 lớn nhất; 15 nhỏ hơn 18 nhưng lớn hơn 12. Vì vậy, không gọi dãy tăng liên tục. Cũng không có dữ liệu định danh để tính số người khác nhau.
Củng cố kiến thức
Để khẳng định một biện pháp tổ chức là nguyên nhân khiến buổi 2 đông hơn, còn cần gì?
Màu không chứng minh tác động của biện pháp.
Đúng: so sánh số lượng chưa giải thích nguyên nhân.
Đổi tên không tạo thêm bằng chứng.
Chênh lệch chưa chứng minh điều gây ra nó.
Lời giải
Đáp án B. Biểu đồ chỉ cho số người ở ba buổi. Muốn nói vì sao thay đổi, cần tư liệu về cách tổ chức và những điều kiện khác, rồi lập căn cứ giải thích. Không đổi một tương quan số lượng thành quan hệ nhân quả chỉ bằng cột cao hơn.