Ai kể, và sự việc được nhìn qua ai?
Ngôi kể cho biết người kể có xưng “tôi” tham gia câu chuyện hay kể về các nhân vật ở ngôi thứ ba. Điểm nhìn là vị trí quan sát, cảm nhận, đánh giá sự việc. Người kể ngôi thứ ba vẫn có thể nhìn theo một nhân vật; ngôi kể không tự quyết định người kể biết mọi điều.
Điểm nhìn bên ngoài thiên về hành động, dáng vẻ có thể quan sát. Điểm nhìn bên trong đi vào suy nghĩ, cảm xúc. Điểm nhìn còn gắn với thời gian, khoảng cách và cách đánh giá; nó có thể dịch chuyển trong cùng một đoạn.
Lời người kể dẫn chuyện, tả hoặc bình luận. Lời nhân vật gồm đối thoại và lời bộc lộ suy nghĩ. Lời nửa trực tiếp giữ cách kể về nhân vật nhưng hòa vào giọng điệu, ý thức của nhân vật. Cần tìm ngữ cảnh và dấu hiệu ngôn ngữ, không chỉ dựa vào dấu ngoặc kép. Người kể là một vai trong tác phẩm, không đồng nhất với nhà văn ngoài đời.
Một tình huống được kể theo hai điểm nhìn
Ngữ liệu giả định do BTVN biên soạn:
> Lan dừng trước cổng, tay giữ chặt tờ giấy. Cô nhìn vào lớp. Sao căn phòng hôm nay lại im lặng đến thế? Có lẽ mọi người đã biết kết quả rồi.
“Lan dừng”, “tay giữ chặt tờ giấy”, “nhìn vào lớp” tả biểu hiện bên ngoài. Hai câu sau hướng vào sự băn khoăn của Lan: căn phòng được cảm nhận qua lo lắng của cô. Người kể vẫn không xưng “tôi”, nhưng điểm nhìn đã đi vào nhân vật.
Câu hỏi và suy đoán không được đặt thành một lượt đối thoại. Trong mạch kể về Lan, chúng mang sắc thái tự hỏi của cô, minh họa cách lời kể hòa với ý thức nhân vật. Không lấy suy đoán “mọi người đã biết” làm sự thật đã được người kể xác nhận.
Củng cố kiến thức
Trong ngữ liệu giả định, hai câu cuối chủ yếu giúp thấy điều gì?
Không có lượt lời đáp của lớp.
Đúng: câu hỏi, suy đoán đưa người đọc vào cảm nhận của Lan.
“Có lẽ” thể hiện sự chưa chắc chắn.
Người kể vẫn kể về Lan, không xưng “tôi”.
Lời giải
Đáp án B. Đọc câu hỏi về sự im lặng cùng từ “có lẽ”: đây là tâm trạng và phỏng đoán trong tình huống Lan đang lo. Nhờ đó thấy sự dịch chuyển từ dáng vẻ quan sát được vào cảm nhận bên trong. Ngôi kể không đổi và suy đoán chưa thành sự thật.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng về ngôi kể và điểm nhìn?
Không thể suy mức độ hiểu biết chỉ từ ngôi kể.
Điểm nhìn còn gắn với cảm nhận, thời gian, đánh giá.
Lời nửa trực tiếp có thể hòa giọng nhân vật vào mạch kể.
Đúng: các phương diện liên quan nhưng không đồng nhất.
Lời giải
Đáp án D. Ngôi kể trả lời ai kể theo hình thức nào; điểm nhìn trả lời sự việc hiện lên qua vị trí và ý thức nào. Sau khi nhận diện ngôi kể, phải đọc tiếp những gì người kể cho biết, những gì chỉ là suy đoán và chỗ điểm nhìn chuyển vào nhân vật.