Đổi trật tự để làm nổi điều cần thấy
**Đảo ngữ** là cách thay đổi trật tự thông thường của thành phần câu hoặc cụm từ nhằm nhấn mạnh, tạo nhịp hay hiệu quả biểu đạt.
Khi phân tích, có thể đối chiếu với một cách diễn đạt thông thường: phần nào được đưa lên trước, điều gì nhờ đó nổi bật hơn? Sau đó nối điểm nhấn với cảnh và cảm xúc trong bài.
Không chỉ viết “có đảo ngữ làm câu hay hơn”. Cần gọi rõ đặc điểm, hình ảnh hoặc hoạt động được nhấn.
Đưa sự thưa vắng lên trước
Phân tích do BTVN biên soạn từ “Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu” trong “Tràng giang”:
Cách nói thông thường có thể là “những cồn nhỏ lơ thơ”. Câu thơ đưa “lơ thơ” lên đầu, khiến cảm giác thưa thớt hiện trước hình ảnh cồn nhỏ.
Đặt cạnh gió “đìu hiu”, điểm nhấn ấy làm cảnh càng vắng, ít dấu hiệu sinh động. Cồn vốn nhỏ lại thưa giữa không gian rộng, góp phần gợi cô quạnh. Đối chiếu trật tự giúp giải thích hiệu quả, không nhằm sửa lời thơ thành câu thường.
Củng cố kiến thức
Ở câu được phân tích, phần đưa lên đầu và điều được nhấn là gì?
Đúng: giữ đúng vị trí từ và nghĩa của điểm nhấn.
Câu không đưa “cồn nhỏ” lên đầu và không gợi đông đúc.
Đây không phải từ mở đầu hay nội dung được nhấn.
“Đìu hiu” ở cuối và không chỉ ánh sáng.
Lời giải
Đáp án A. “Lơ thơ” đứng đầu câu thay vì đi sau “cồn nhỏ” như cách diễn đạt thông thường được đối chiếu. Sự thưa thớt vì vậy nổi bật ngay trước mắt người đọc. Nối với “đìu hiu”, điểm nhấn ấy góp phần tạo cảnh vắng và cảm giác cô quạnh.
Củng cố kiến thức
Ngữ liệu BTVN biên soạn: “Lặng lẽ, một người ở lại dưới mái hiên.” So với “Một người lặng lẽ ở lại dưới mái hiên”, cách đặt “lặng lẽ” lên trước làm nổi điều gì?
Không có thay đổi về độ chính xác của vị trí.
Số người vẫn là một.
Đúng: trật tự làm nổi trạng thái trước hành động.
Thay vị trí từ không đổi ngôi kể như vậy.
Lời giải
Đáp án C. Hai câu cùng nói một người ở lại dưới mái hiên. Khi “lặng lẽ” được đưa lên đầu và ngắt ra, trạng thái ấy gây chú ý trước phần nêu người và hoạt động. Hiệu quả là đổi điểm nhấn, không đổi số người, vị trí hay ngôi kể.