Phân tích hình ảnh như một hệ thống
Bài nghị luận về cấu tứ và hình ảnh cần giới thiệu tác giả, bài thơ, trọng tâm; làm rõ cách các yếu tố được tổ chức và ý nghĩa, giá trị của cách tổ chức ấy. Không chỉ diễn nghĩa tuần tự từng câu rồi thêm lời khen.
Chuẩn bị bằng bản thơ đúng nguồn. Tìm hình ảnh trung tâm, các nhóm lặp–chuyển–tương phản và những từ tạo bước chuyển. Từ đó chọn luận điểm; mỗi luận điểm cần bằng chứng cùng phần lí giải hiệu quả. Cấu tứ có thể được cảm nhận theo những cách khác nhau, nhưng phải giải thích được toàn mạch.
Dàn ý có mở bài giới thiệu và nêu vấn đề, thân bài làm rõ các phương diện đã chọn, kết bài đánh giá. Có thể đi theo mạch hoặc nhóm quan hệ hình ảnh; không bắt buộc mỗi khổ thành một luận điểm. Nguồn phê bình chỉ dùng khi thực sự đọc và ghi đúng người viết.
Dàn ý minh họa với Thời gian
Dàn ý do BTVN biên soạn, không phải văn mẫu bắt buộc:
Mở bài: giới thiệu bài thơ Văn Cao và trọng tâm hai nhóm hình ảnh tương phản.
Thân bài:
1. Nhóm đầu gợi sự trôi qua, hao mòn và kỉ niệm chìm xuống; giải thích quan hệ giữa thời gian, khô và cạn.
2. Nhóm sau chuyển sang nghệ thuật, tình yêu giữ sức sống; xem dấu hiệu lặp và mối nối với nước, sắc xanh.
3. Đặt hai nhóm cạnh nhau để đánh giá cách tổ chức gợi sự trân trọng những nguồn nuôi dưỡng tinh thần.
Kết bài: khái quát giá trị của hình ảnh trong việc tạo cảm nhận về thời gian. Nếu chỉ tách mỗi hình thành một định nghĩa, sẽ khó chứng minh được ý tương phản của cả bài.
Củng cố kiến thức
Điều gì làm dàn ý trên phù hợp trọng tâm?
Đúng: làm rõ hệ thống và cách tổ chức.
Dàn ý có nội dung phân tích cụ thể.
Các hình ảnh được đặt trong quan hệ.
Đánh giá được nâng đỡ bằng phân tích.
Lời giải
Đáp án A. Hai nhóm được đọc riêng để nhận đặc điểm, rồi đặt cạnh nhau để hiểu bước chuyển và ý nghĩa. Như vậy, luận điểm không chỉ diễn nghĩa từng từ mà chứng minh cách tổ chức hình ảnh tạo cảm nhận chung.
Củng cố kiến thức
Khi chọn một cách diễn giải cấu tứ, việc nào quan trọng nhất?
Thuộc câu không thay căn cứ.
Cách chia tùy bài và mục tiêu.
Đúng: kiểm nhận định bằng mạch văn bản.
Thuật ngữ không thay lập luận.
Lời giải
Đáp án C. Một nhận định khái quát cần được kiểm ở những phần cụ thể. Xem nó có giải thích được chỗ hình ảnh lặp, đối lập và chuyển cảm xúc không; nếu bỏ lọt dữ kiện, cần điều chỉnh. Không lấy một sơ đồ có sẵn áp cho mọi bài.