Lời khuyên thay đổi theo hoàn cảnh
Theo phần giới thiệu, Đan Thiềm từng khuyên Vũ Như Tô dùng tài xây một công trình lớn. Đến hồi cuối, nàng lại thúc giục ông trốn. Hai lời khuyên khác nhau vì tình thế đã thay đổi: trước đây nàng muốn tài năng được thi thố; nay nàng muốn cứu người tài trước hiểm nguy.
Khi quân đã tới, nàng vẫn cầu xin tha cho Vũ Như Tô, nhấn mạnh giá trị tài năng của ông đối với đất nước và sẵn sàng nhận phần nguy hiểm về mình. Lời nói, cử chỉ khẩn thiết cho thấy lòng trân trọng cái tài, cái đẹp và tình tri kỉ.
Cung nữ vu cho Đan Thiềm và Vũ Như Tô có quan hệ bất chính để tìm đường thoát thân. Đan Thiềm bác bỏ lời vu oan ấy. Cần phân biệt lời nhân vật nói nhằm đổ tội với sự việc được văn bản xác nhận.
Khuyên trốn không phải phủ nhận tài năng
Phân tích do BTVN biên soạn theo SGK:
Đan Thiềm giải thích dân chúng đang oán việc xây đài và quân nổi loạn sẽ giết Vũ Như Tô. Nàng thúc giục vì hiểu nguy hiểm đang đến gần, trong khi ông vẫn muốn chờ để giãi bày sự vô tội.
Khi Vũ Như Tô hỏi đến nàng, Đan Thiềm vẫn muốn ông đi trước để giữ tài năng. Đến lúc cả hai bị bắt, nàng tiếp tục xin tha cho ông. Như vậy, mục đích cứu người tài được biểu hiện qua nhiều hành động, không chỉ một câu nói.
Tuy nhiên, lời cầu xin tha thiết không đủ làm thay đổi tình thế. Sự bất lực ấy góp phần tạo nỗi xót xa: người hiểu và quý tài không thể cứu được tài năng trước bạo lực và những xung đột đã dồn tới cao trào.
Củng cố kiến thức
Vì sao lời khuyên xây đài trước đây và lời khuyên trốn ở hồi cuối không nhất thiết mâu thuẫn về thái độ với tài năng?
Đúng: đặt mục đích trong hoàn cảnh cụ thể.
Đoạn cho thấy nàng giải thích hoàn cảnh, không phải quên lời.
Lời cầu xin tiếp tục nhấn mạnh giá trị tài năng.
Nàng nhận rõ nguy hiểm, không chắc ông được bảo vệ.
Lời giải
Đáp án A. Trước đây nàng muốn tài năng có cơ hội tạo công trình; lúc này việc ở lại đe dọa tính mạng ông. Sự thay đổi lời khuyên ứng với biến đổi hoàn cảnh, còn việc quý tài được thể hiện nhất quán qua khuyên trốn và cầu xin tha. Cần xét mục đích, không chỉ đối chiếu hai động từ.
Củng cố kiến thức
Khi cung nữ cáo buộc Đan Thiềm và Vũ Như Tô có quan hệ bất chính, cách đọc nào phù hợp?
Lời nhân vật không tự thành sự thật được xác nhận.
Hành động cứu người vẫn là căn cứ cần phân tích.
Đúng: phân biệt lời nói, mục đích và sự việc.
Lời vu cáo sai không có nghĩa việc cứu người đã thành công.
Lời giải
Đáp án C. Lời cáo buộc xuất hiện trong hoàn cảnh cung nữ tìm cách thoát thân và đổ tội; Đan Thiềm bác bỏ sự vu oan ấy. Vì vậy cần phân tích nó như hành động của người nói, không lấy làm sự thật về quan hệ hai nhân vật. Cũng không suy thêm một kết quả cứu người thành công.