Một phía đúng chưa đủ khái quát toàn bài
Cộng đồng và cá thể của Albert Einstein, trích Thế giới như tôi thấy, bàn về sự gắn bó giữa mỗi người và đời sống chung. Bản SGK theo bản dịch Đinh Bá Anh – Nguyễn Vũ Hào – Trần Tiến Cao Đăng, Bùi Văn Nam Sơn hiệu đính.
Phần đầu nêu việc cá thể dựa vào lao động, ngôn ngữ và tri thức do người khác tạo ra. Mạch sau nhấn sáng tạo và sự độc lập tinh thần của cá thể; cộng đồng phát triển cần tôn trọng, tạo điều kiện cho năng lực ấy. Hai phía bổ sung, không loại trừ nhau.
Những nhận xét về thời đại và sự phát triển được đặt trong bối cảnh nguồn đầu thế kỉ XX. Tóm tắt cần giữ chủ thể phát biểu, quan hệ lí lẽ và mức chắc chắn; không nhận toàn bộ lời bình ấy là bản thống kê hiện tại hoặc một dự báo đã được chứng minh.
Theo dõi bước bổ sung trong lập luận
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản SGK:
| Mạch lập luận | Vai trò |
|---|---|
| Cá thể dùng thành quả lao động và hiểu biết chung | Làm rõ sự gắn bó, không tự tồn tại tách rời |
| Giá trị chung cũng được tạo ra nhờ những cá thể sáng tạo | Bổ sung chiều tác động ngược lại |
| Cộng đồng lành mạnh cần độc lập và liên kết | Nối hai chiều thành yêu cầu chung |
| Nhìn hạn chế thời đại rồi biện giải niềm tin tương lai | Mở suy nghĩ về điều kiện cải thiện, không chỉ bi quan |
Nếu chỉ giữ ý người sống nhờ cộng đồng rồi kết luận mọi cá tính đều phải bị xóa, bản tóm tắt đã bỏ bước bổ sung. Ngược lại, chỉ nói sáng tạo cá nhân không cần cộng đồng cũng bỏ phần căn cứ mở đầu.
Niềm tin cuối bài có lí lẽ về điều kiện sống và phát triển nhân cách theo tác giả; đó không là cam kết chắc chắn mọi xã hội đã thực hiện được.
Củng cố kiến thức
Tóm tắt nào giữ đúng quan hệ chính trong ví dụ?
Mạch sau nhấn vai trò sáng tạo, không xóa cá tính.
Phần đầu chỉ rõ căn cứ chung.
Đúng: giữ cả hai chiều và mối nối.
Những chi tiết đầu phục vụ lập luận về con người.
Lời giải
Đáp án C. Khái quát phần đầu và phần bổ sung, rồi đặt chúng trong quan hệ hai chiều. Cộng đồng hỗ trợ mỗi người, còn sáng tạo cá thể tạo giá trị chung. Bài hướng tới phối hợp độc lập với liên kết, không đề cao một phía đến mức phủ nhận phía kia.
Củng cố kiến thức
Khi liên hệ nhận xét về thời đại trong bài với hiện tại, cần làm gì?
Lời bình trong nguồn lịch sử không tự cập nhật.
Đúng: liên hệ cần giữ hai bối cảnh.
Đổi từ không tạo dữ kiện mới.
Danh tiếng không thay căn cứ của nhận xét.
Lời giải
Đáp án B. Trước hết hiểu nhận xét đang bàn điều gì trong bối cảnh của nguồn. Sau đó chọn điểm muốn so sánh và tìm căn cứ hiện tại cho điểm ấy. Cách làm tránh dùng một lời bình lịch sử như số liệu hôm nay hoặc tán thành chỉ vì uy tín người viết.