btvn.vn
Tìm kiếm Đăng nhập

Cấu tứ: cách tổ chức mạch thơ

Lưu trên thiết bị này
Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình · Chọn bài khác

Không chỉ đếm khổ hoặc nêu chủ đề

Cấu tứ trong thơ gắn với việc hình dung, tổ chức hướng phát triển của hình tượng để cảm nhận, cảm xúc được bộc lộ thành một chỉnh thể. Tứ thơ là ý tưởng đã được hiện thực hóa bằng hình tượng, giọng điệu, mạch triển khai; không chỉ là một ý khái quát còn tách khỏi lời thơ. Khi đọc, tìm hình ảnh hoặc ý tưởng làm điểm tựa, theo dõi các phần liên kết, lặp lại, biến đổi hay tương phản ra sao. Bố cục chia bài thành những phần giúp quan sát, nhưng đếm số khổ chưa giải thích được sự gắn kết ấy. Nói “bài thơ viết về nỗi nhớ” cũng mới nêu chủ đề. Có thể có những cách diễn giải cấu tứ khác nhau. Điều cần giữ là căn cứ từ toàn bài và quan hệ giữa các yếu tố, không ép mọi bài vào một công thức tên gọi giống nhau.

Một âm thanh gọi dậy nhiều lớp nhớ

Phân tích do BTVN biên soạn theo “Nhớ đồng” của Tố Hữu trong SGK: Tiếng hò nghe trong cảnh tù đày khơi nỗi nhớ. Những hình ảnh ruộng đồng, người lao động, người thân, rồi hành trình tìm lẽ sống và tự do được gọi dậy. Các khổ ngắn lặp trở lại nhắc cảnh hiện tại, trong khi những phần giữa mở rộng thế giới trong kí ức. Không chỉ liệt kê “nhớ cảnh, nhớ người”: cần thấy tiếng hò là điểm khơi, hiện tại tù ngục và quá khứ tự do liên hệ qua nhịp trở về của những khổ ngắn. Nhờ đó nỗi nhớ vận động thành khát vọng được trở lại đời sống và hoạt động. Sự liên kết này giúp hình dung cấu tứ, chứ không chỉ số lượng khổ.

Củng cố kiến thức

Nhận xét nào đi vào cấu tứ hơn là chỉ nêu bố cục hoặc chủ đề?
Chọn một đáp án

Củng cố kiến thức

Khi đưa ra một cách hiểu về cấu tứ, cần kiểm điều gì?
Chọn một đáp án