Không chỉ căn cứ vào kết thúc đau buồn
Bi kịch là một thể loại kịch. Qua lời thoại, hành động và chỉ dẫn sân khấu, tác phẩm đặt nhân vật vào những xung đột hệ trọng, căng thẳng: khát vọng, lựa chọn của con người vấp phải tình thế bi đát hoặc trở ngại ngay trong bản thân.
Xung đột thúc đẩy cốt truyện và bộc lộ tính cách. Hành động kịch không chỉ là đi, chạy, bắt giữ: sự giằng xé, cân nhắc trong ý thức cũng làm diễn biến phát triển. Độc thoại có thể cho thấy nhân vật tự đối diện lựa chọn.
Bi kịch thường có kết cục thảm khốc, nhưng không phải cứ có người chết hay chuyện buồn là thuộc thể loại này. Cần xét cả cách tổ chức xung đột, nhân vật, lời thoại và hành động.
Đọc hai mặt của hành động
Phân tích do BTVN biên soạn theo các đoạn SGK:
Trong “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài”, quân kéo tới, Đan Thiềm khuyên trốn, Vũ Như Tô quyết ở lại. Những hành động đối lập đẩy tình thế nguy cấp và bộc lộ sự gắn bó của ông với công trình.
Trong đoạn Hăm-lét, nhân vật độc thoại, cân nhắc chịu đựng hay đấu tranh, rồi nhận ra suy tưởng đang cản quyết tâm. Dù ít chuyển động bên ngoài, ý thức vẫn vận động. Muốn phân tích, cần nêu điều đang đối lập, lựa chọn của nhân vật và cách lời thoại làm rõ nó.
Củng cố kiến thức
Vì sao chỉ thấy một kết thúc buồn chưa đủ để xác định thể loại bi kịch?
Nỗi buồn có thể xuất hiện ở nhiều thể loại.
Đúng: kết cục là một căn cứ, chưa thay toàn bộ đặc trưng.
Nhan đề không đủ thay việc đọc cấu trúc.
Xung đột và hành động làm phát triển cốt truyện.
Lời giải
Đáp án B. Trước hết xem đây có phải văn bản kịch, với lời thoại và hành động của nhân vật. Tiếp đó xác định xung đột hệ trọng, lựa chọn và tình thế bi đát. Kết thúc đau buồn chỉ được hiểu trong quan hệ ấy, không tự quyết định thể loại.
Củng cố kiến thức
Độc thoại cân nhắc rồi tự nhận trở ngại trong quyết tâm của Hăm-lét cho thấy điều gì?
Sự cân nhắc cho thấy ý thức đang vận động.
Cần đọc cả hai mặt, không thay mặt này bằng mặt kia.
Chỉ dẫn giúp hiểu hoàn cảnh lời nói.
Đúng: xung đột còn biểu hiện qua sự giằng xé.
Lời giải
Đáp án D. Nhận trình tự trong suy nghĩ: đặt lựa chọn, cân nhắc, nhận trở ngại. Trình tự ấy làm hiện xung đột và trạng thái nhân vật. Vì vậy không chỉ đếm chuyển động trên sân khấu mới thấy hành động; vẫn cần nối độc thoại với tình thế bên ngoài.