Trao đổi để làm rõ kết quả
Người nghe theo dõi vấn đề, phương pháp, kết quả và giới hạn; ghi điều đã hiểu và điều cần hỏi. Câu hỏi nên hướng vào chỗ chưa rõ, như cách chọn người tham gia, cách thu thập, ý nghĩa bảng hoặc mức khái quát.
Người nói nghe hết câu, xác định điều được hỏi và trả lời từ tư liệu. Nếu chưa có căn cứ, nhận rõ phần chưa biết và hướng kiểm thêm; nếu phát hiện sai, sửa thay vì bảo vệ kết luận bằng mọi giá.
Nhận xét tôn trọng người trình bày, cụ thể ở nội dung và cách nói. Trắc nghiệm có thể giúp nhận nguyên tắc trao đổi; chất lượng một cuộc trình bày thật vẫn cần thực hành, quan sát và phản hồi trực tiếp.
Một câu hỏi làm rõ phạm vi
Đoạn trao đổi BTVN giả định về ví dụ thư viện:
Người nghe: “Nhóm 20 người được chọn thế nào? Có thể đại diện toàn trường không?”
Người trình bày: “Đây là dữ liệu giả định để luyện đọc bảng, chưa có cuộc khảo sát thật. Nếu triển khai, cần xác định cách chọn người và nhóm đối tượng. Ngay cả khảo sát một nhóm 20 người thật cũng chưa tự bảo đảm đại diện toàn trường.”
Câu hỏi hướng vào phương pháp và phạm vi, không công kích người nói. Câu trả lời giữ đúng tính chất ví dụ, chỉ ra điều chưa làm và không đánh tráo số lượng người với tính đại diện. Trao đổi như vậy giúp điều chỉnh kết luận thay vì kéo người nghe đồng ý bằng mọi cách.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi nào giúp đánh giá phạm vi kết luận từ một nhóm được khảo sát?
Màu chưa trực tiếp làm rõ phạm vi dữ liệu.
Đúng: hỏi cách chọn và mức khái quát.
Phương pháp là căn cứ cần hiểu.
Cần hỏi vấn đề cụ thể, không đòi sự tự khẳng định.
Lời giải
Đáp án B. Muốn biết kết quả nói được về ai, cần biết đối tượng và cách chọn người tham gia. Câu hỏi nối trực tiếp với tính đại diện. Nhận xét phương tiện có thể cần ở lúc khác, nhưng không thay câu hỏi về căn cứ của kết luận.
Củng cố kiến thức
Khi được hỏi về hiệu quả một thay đổi chưa thử nghiệm, cách đáp nào phù hợp?
Hợp lí là lí do xem xét, chưa là kết quả thử nghiệm.
Cần trả lời đúng điều được hỏi.
Đúng: giữ ranh giới giữa đề xuất và kết quả đã kiểm.
Sửa số liệu theo kết luận làm mất tính trung thực.
Lời giải
Đáp án C. Nhận câu hỏi đang hỏi về hiệu quả, trong khi nghiên cứu chưa kiểm điều đó. Vì vậy nói rõ mức căn cứ hiện có và việc cần làm tiếp. Thừa nhận giới hạn giúp trao đổi chính xác; không biến một biện pháp đề xuất thành kết quả đã chứng minh.