Lí lẽ khoa học đi cùng cảm xúc trước thế giới
Về chính chúng ta không chỉ trình bày hiểu biết khoa học. Người viết còn dùng so sánh, ẩn dụ, câu hỏi và lời biểu cảm để bộc lộ sự ngỡ ngàng, yêu mến trước thế giới. Các yếu tố ấy làm suy tư gần gũi, giàu sức gợi mà vẫn gắn với vấn đề nghị luận.
So sánh con người với đứa trẻ lớn lên giúp hình dung sự thay đổi nhận thức: thế giới rộng hơn điều từng biết. Hình ảnh tự nhiên là nhà nhấn mạnh quan hệ thuộc về, gắn bó. Cuối bài, hình ảnh bờ của những điều đã biết và đại dương chưa biết gợi độ rộng của thế giới cùng giới hạn tri thức.
Thái độ nổi bật là khiêm nhường nhưng không bi quan. Biết rằng còn nhiều điều chưa hiểu không khiến người viết phủ nhận tri thức; trái lại, vẻ đẹp bí ẩn ấy khơi dậy trí tò mò và mong muốn tiếp tục khám phá.
Đọc hình ảnh đại dương chưa biết
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích SGK.
Hình ảnh đại dương làm điều trừu tượng — phần tri thức chưa được khám phá — trở nên có thể hình dung bằng không gian rộng lớn. Đặt cạnh những điều đã biết, nó nhấn mạnh sự hữu hạn của hiểu biết hiện có.
Nhưng đoạn kết còn gợi vẻ đẹp rực sáng, huyền bí và niềm say mê trước thực tại. Vì vậy, chỉ nói hình ảnh thể hiện “con người bất lực” là chưa theo hết mạch. Cách diễn đạt vừa thừa nhận giới hạn, vừa mở ra khát vọng tìm hiểu.
Có thể viết: Hình ảnh đại dương chưa biết không làm tri thức đã có trở nên vô nghĩa; nó nhắc con người tránh tự mãn và giữ niềm hứng thú khám phá. Nhận xét này nối được nghĩa hình ảnh với thái độ của người viết.
Củng cố kiến thức
Hình ảnh đại dương chưa biết ở cuối bài gắn với thái độ nào?
Đại dương chưa biết cho thấy còn nhiều điều chưa hiểu.
Vẻ đẹp bí ẩn khơi dậy ham hiểu biết, không khép lại tìm tòi.
Tác giả bộc lộ sự gắn bó và ngưỡng mộ.
Đúng: cần đọc cả giới hạn lẫn sức hấp dẫn của thế giới.
Lời giải
Đáp án D. Hình ảnh cho thấy phần chưa biết còn rộng lớn, còn lời miêu tả và biểu cảm thể hiện ngưỡng mộ. Hai mặt kết hợp thành thái độ khiêm nhường, ham khám phá. A phủ nhận giới hạn; B/C bỏ mất cảm xúc tích cực ở đoạn kết.
Củng cố kiến thức
So sánh con người với đứa trẻ lớn lên giúp làm rõ ý nào?
Đúng: nét tương đồng nằm ở sự mở rộng nhận thức.
So sánh không bảo đảm mọi phán đoán của người lớn.
Bài không giới hạn việc quan sát ở trẻ nhỏ.
Con người vẫn là một phần tự nhiên.
Lời giải
Đáp án A. Đứa trẻ dần nhận ra thế giới không chỉ có những gì quanh mình; tương tự, con người điều chỉnh nhận thức khi hiểu biết tăng lên. B biến sự phát triển thành bảo đảm đúng; C thu hẹp sai chủ thể nhận thức; D trái quan điểm của bài.