Tình huống, tương phản và thông điệp

Phân tích do BTVN biên soạn theo “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân, bản SGK: Huấn Cao là người tù chờ án; quản ngục là người có quyền trong nhà lao nhưng yêu tài viết chữ. Hai người gặp nhau giữa môi trường giam giữ, đối nghịch về vị trí mà có khả năng đồng cảm ở sự trân trọng cái đẹp. Ban đầu Huấn Cao chưa hiểu tấm lòng quản ngục. Khi thầy thơ lại kể rõ mong ước xin chữ, ông nhận ra sự chân thành và đồng ý cho chữ. Đêm cho chữ, buồng giam chật hẹp, ẩm bẩn đối lập với tấm lụa, ánh đuốc và hoạt động sáng tạo. Người mang gông, xiềng lại viết chữ, đưa lời khuyên; người quản ngục giữ vai trò tiếp nhận, kính trọng. Sự đảo chiều về vị thế tinh thần, không phải thay đổi tư cách pháp lí, làm nổi sức mạnh của tài hoa, khí phách và thiên lương – bản tính tốt đẹp của con người. Huấn Cao khuyên quản ngục rời môi trường không phù hợp để giữ sự trong sạch. Vì vậy ý nghĩa không chỉ là “có chữ đẹp thì đủ”: thưởng thức cái đẹp cần gắn với phẩm cách, cách sống. Không tự viết tiếp rằng quản ngục đã rời nghề, vì truyện dừng ở sự xúc động, tiếp nhận lời khuyên.