Ngôn ngữ có sức gợi vẫn cần được đọc đúng nghĩa
Nhân hoá dùng cách gọi, hành động hoặc trạng thái gắn với con người để diễn đạt đối tượng khác. Trong một văn bản thông tin, nhân hoá và miêu tả có thể làm hiện tượng dễ hình dung, tạo gần gũi và dẫn người đọc theo mạch giải thích.
Không chỉ nói “nhân hoá làm sinh động”. Cần nêu đối tượng được gọi thế nào, đặc điểm nào được làm nổi bật và cách diễn đạt góp phần vào vấn đề gì. Đồng thời phân biệt hiệu quả tu từ với kết luận khoa học về ý thức của đối tượng.
Hai cách diễn đạt, hai mức nghĩa cần phân biệt
Phân tích BTVN theo Tính cách của cây. Người viết gọi cây chuyển màu sớm theo những nét như thận trọng, còn cây giữ lá lâu theo nét bạo gan. Lối gọi ấy biến sự khác nhau khó nhận ra thành một câu chuyện gần với lựa chọn của con người. Các câu hỏi đặt cạnh khả năng giữ lá hoặc rụng lá còn dẫn người đọc cân nhắc hai hướng trước khi theo cách lí giải.
Tác dụng là làm cây hiện ra như những cá thể cần được chú ý, không chỉ là một khối xanh giống hệt nhau. Tuy nhiên, từ ngữ nhân hoá không tự chứng minh cây suy nghĩ, lập kế hoạch giống người.
Một cách liên hệ có căn cứ là quan sát cây cối cẩn thận và trân trọng sự đa dạng, thay vì bỏ qua chúng. Đây là thông điệp người đọc rút từ cách văn bản trình bày, không phải hướng dẫn kĩ thuật chăm cây hoặc chứng nhận cho mọi nhận định trong sách.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào giải thích tác dụng của cách gọi cây là thận trọng, bạo gan?
Cách gọi gắn với khác biệt được lí giải.
Đúng: giải thích hiệu quả và giữ giới hạn nghĩa.
Tu từ không tự là bằng chứng khoa học ấy.
Thông tin và yếu tố gợi hình có thể kết hợp.
Lời giải
Đáp án B. Các từ vốn gắn tính cách người được dùng cho cây nên có hiệu quả nhân hoá. Chúng làm sự khác nhau gần gũi, dễ theo dõi và gợi thái độ chú ý tới từng cây. Tác dụng ấy không đồng nghĩa xác nhận ý thức, tâm lí như người.
Củng cố kiến thức
Liên hệ nào phù hợp với bài đọc mà không vượt thành lời khẳng định kĩ thuật?
Bài không cung cấp một lịch chung như vậy.
Không chuyển từ nhân hoá thành phán xét đạo đức thật.
Văn bản hướng tới chú ý sự khác nhau.
Đúng: giữ thông điệp và ranh giới kiến thức.
Lời giải
Đáp án D. Cách miêu tả, so sánh, nhân hoá hướng người đọc quan tâm từng cây và sự đa dạng. Có thể rút thái độ quan sát, trân trọng ấy, nhưng không tự tạo quy trình chăm cây hay đánh giá đạo đức của cây từ lối nói hình tượng.