Thu hứng: đối chiếu dịch nghĩa và dịch thơ

Đọc đúng bản, so sánh cùng chi tiết

**Dịch nghĩa** giúp nắm nội dung các câu của nguyên tác. **Dịch thơ** còn lựa chọn lời, vần, nhịp để tạo một bài thơ trong ngôn ngữ khác; vì vậy có chỗ chuyển đổi hoặc không giữ hết sắc thái. SGK đặt hai bản dịch thơ của Nguyễn Công Trứ và Khương Hữu Dụng cạnh phiên âm, dịch nghĩa Thu hứng. Khi nhận xét, cần nêu rõ đang đọc bản nào, so sánh cùng một hình ảnh hoặc từ ngữ rồi giải thích điểm giống, khác. Một khác biệt cụ thể không đủ để phủ nhận toàn bộ giá trị bản dịch. Ngược lại, yêu thích bản dịch cũng không có nghĩa xem mọi chữ dịch là nguyên chữ của Đỗ Phủ.

Sắc thái của rừng phong và sóng

Phân tích BTVN theo các bản Thu hứng trong SGK. Ở câu đầu, dịch nghĩa nói sương làm tiêu điều cả rừng phong. Bản Nguyễn Công Trứ dùng “lác đác” để tả rừng phong. Từ này gợi sự thưa thớt, nhưng chưa chuyển hết mức độ tàn úa, bị tổn hại mà dịch nghĩa làm rõ. Nhận xét cần tập trung vào sắc thái của chi tiết ấy, không kết luận bản dịch không có giá trị. Ở câu tả sóng, dịch nghĩa cho thấy sóng vọt trùm bầu trời. Cụm “sóng rợn” trong bản Nguyễn Công Trứ vẫn gợi chuyển động và cảm giác bất an, nhưng chưa biểu đạt rõ sức vọt lên mạnh mẽ. Đối chiếu giúp hiểu vì sao khi phân tích cặp sóng–mây, cần chú ý hướng và mức độ vận động trong nguyên tác. Cách làm chung là: chỉ ra cùng một chi tiết ở hai bản → giải thích nghĩa, sắc thái → nhận xét điều được giữ hoặc chuyển đổi. Không chỉ nói hai bản khác chữ.

Củng cố kiến thức

Khi so sánh “sóng rợn” với chi tiết sóng vọt trùm bầu trời ở dịch nghĩa, nhận xét nào thích hợp?

AHai cách diễn đạt không có điểm chung nào vì dùng từ khác.BChỉ cần có từ sóng thì mọi sắc thái vận động đều được giữ đủ.CSự khác nhau chứng minh cả bản dịch thơ không còn giá trị.DCả hai gợi sóng chuyển động, nhưng “sóng rợn” chưa làm rõ sức vọt lên mạnh mẽ.

Củng cố kiến thức

Cách nào giúp đối chiếu hai bản dịch có căn cứ?

AChọn bản có nhiều từ khó hơn rồi coi là sát nguyên tác hơn.BChọn cùng một hình ảnh, giải thích nghĩa và sắc thái ở từng bản trước khi nhận xét.CĐếm tổng số chữ rồi kết luận bản ngắn hơn chắc chắn sai.DDùng chữ của một bản dịch nhưng ghi là nguyên văn tiếng Việt của Đỗ Phủ.