Kì ảo không chỉ để làm câu chuyện lạ
Trong truyện truyền kì, thế giới thần linh, ma quỷ và những sự việc khác thường gắn với chuyện đời. Khi phân tích, cần tìm xem yếu tố kì ảo làm rõ điều gì về con người và xã hội.
Những tên người, địa danh hoặc lời kể về người chứng kiến có thể tạo cảm giác xác thực trong một câu chuyện hư cấu. Cảm giác ấy là hiệu quả nghệ thuật, không đồng nghĩa mọi sự việc trong truyện đã được xác nhận ngoài đời.
Lời bình cuối truyện có thể trực tiếp nêu cách đánh giá nhân vật. Muốn hiểu tác dụng, cần nối lời bình với hành động và kết thúc đã kể, không tách ra thành một lời khuyên chung.
Từ cõi âm nhìn lại chuyện đời
Phân tích BTVN theo Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên.
Hồn tên tướng giặc chiếm nơi thờ Thổ công, gây tai vạ, lừa cả người có quyền xét xử. Các đền miếu xung quanh vì tham của đút mà bênh vực hắn. Thế giới thần linh vì thế có những thói xấu quen thuộc của xã hội: chiếm đoạt, tham nhũng, bao che và xử oan. Yếu tố kì ảo giúp tác phẩm phê phán sự lộng hành của gian tà, không chỉ tạo cảnh đáng sợ.
Tử Văn chiến thắng rồi được nhận chức Phán sự, một chức coi việc xét xử. Sự lựa chọn ấy phù hợp với phẩm chất cương trực của chàng và kéo dài việc bảo vệ công lí. Chi tiết người quen nhìn thấy chàng trên xe quan ở cuối truyện tạo cảm giác câu chuyện còn được truyền lại, đồng thời tôn vinh nhân vật.
Lời bình cuối đề cao sự cứng cỏi của kẻ sĩ, không vì sợ hậu quả mà bỏ lẽ phải. Nối với cuộc đấu tranh trước đó, lời bình làm nổi quan niệm về nhân cách kẻ sĩ: cương trực, có bản lĩnh, dám chống gian tà.
Củng cố kiến thức
Chi tiết các đền miếu vì tham của đút mà bênh kẻ chiếm đền có tác dụng nào?
Đúng: nét tiêu cực của xã hội được phản chiếu trong thế giới kì ảo.
Chi tiết cho thấy có thần linh bị mua chuộc.
Chi tiết gắn với trở ngại của người bảo vệ lẽ phải.
Nó làm rõ thế lực bao che, không phải sự giúp đỡ Tử Văn.
Lời giải
Đáp án A. Tham của đút khiến các đền miếu bênh kẻ làm hại dân. Đó là quan hệ bao che được đưa vào thế giới thần linh, qua đó truyện phê phán thói xấu của xã hội. Không thể chỉ gọi đây là chi tiết kì ảo rồi bỏ qua ý nghĩa phê phán.
Củng cố kiến thức
Việc Tử Văn nhận chức Phán sự phù hợp với cách đánh giá nào ở cuối truyện?
Chức vụ nối tiếp phẩm chất và việc đấu tranh của chàng.
Lời bình đề cao bản lĩnh vì chính nghĩa, không chỉ vì phần thưởng.
Đúng: kết thúc làm nổi phẩm chất phù hợp với chức vụ xét xử.
Nhận chức xét xử không có nghĩa hết trách nhiệm bảo vệ lẽ phải.
Lời giải
Đáp án C. Tử Văn đã dám chống gian tà và kiên quyết bảo vệ sự thật. Chức Phán sự gắn với việc xét xử, nên kết thúc phát triển tiếp phẩm chất ấy. Cùng lời bình về sự cứng cỏi của kẻ sĩ, nó khẳng định giá trị của người có bản lĩnh và chính nghĩa.