Đọc bài tham khảo để học cách lập luận
SGK giới thiệu bài Sống đơn giản – xu thế của thế kỉ XXI của Chương Thâu. Bài bàn về cách lựa chọn đời sống phù hợp nhu cầu, hài hoà giữa vật chất và tinh thần; không đồng nhất sống đơn giản với nghèo khó hoặc trốn tránh công việc.
Khi đọc một bài nghị luận tham khảo, cần theo dõi người viết xác định vấn đề, giải thích khái niệm, nêu lí lẽ, dùng bằng chứng và kết lại ý kiến như thế nào. Một dẫn chứng chỉ có sức thuyết phục khi mối liên hệ với luận điểm được làm rõ.
Có thể học cách phân biệt những điều dễ lẫn, cân nhắc mặt được và mất của một lựa chọn, rồi khẳng định quan điểm có giới hạn hợp lí. Không lấy bài tham khảo làm khuôn để thay vài từ cho mọi vấn đề.
Ví dụ về chỗ ở phục vụ ý kiến như thế nào?
Phân tích của BTVN theo bài tham khảo trong SGK.
Khi bàn về nhu cầu vật chất, tác giả dùng việc lựa chọn chỗ ở để cho thấy một lựa chọn tiện nghi hơn có thể đi kèm chi phí, khoản nợ và thời gian làm việc nhiều hơn. Vấn đề không chỉ là có được một ngôi nhà lớn, mà còn là phần thời gian và sự thanh thản phải đánh đổi.
Ví dụ ấy hỗ trợ ý kiến cần cân nhắc nhu cầu thực của bản thân. Nó không dẫn tới kết luận mọi ngôi nhà lớn đều xấu hoặc càng thiếu thốn càng đáng quý. Bài vẫn thừa nhận cần đáp ứng nhu cầu vật chất chính đáng và lao động để có điều kiện sống.
Cách lập luận đáng học là giải thích khái niệm trước, dùng trường hợp cụ thể để làm rõ một quan hệ, đồng thời giới hạn kết luận. Nhờ vậy, lời khuyên không biến thành sự phủ nhận mọi tiện nghi hoặc sự cổ vũ sống thiếu trách nhiệm.
Củng cố kiến thức
Ví dụ lựa chọn chỗ ở trong phần phân tích chủ yếu làm rõ điều gì?
Bài hướng tới lựa chọn phù hợp, không áp một mẫu nhà.
Đúng: ví dụ làm rõ quan hệ giữa lựa chọn và điều phải đánh đổi.
Bài không phủ nhận nhu cầu vật chất và lao động.
Đã biến việc cân nhắc thành phán xét mọi người.
Lời giải
Đáp án B. Tác giả đặt lợi ích tiện nghi bên chi phí và thời gian để người đọc thấy một lựa chọn có nhiều mặt. Từ đó cần cân nhắc nhu cầu thực của mình. Không thể mở rộng ví dụ thành phán xét mọi ngôi nhà hoặc phủ nhận việc lao động đáp ứng nhu cầu chính đáng.
Củng cố kiến thức
Cách học nào phù hợp từ bài tham khảo?
Dẫn chứng phải phù hợp vấn đề cụ thể.
Tên tác giả không thay được lập luận của bài viết.
Mỗi vấn đề cần tìm ý và căn cứ riêng.
Đúng: học cách triển khai, không học thuộc khuôn lời.
Lời giải
Đáp án D. Giá trị tham khảo nằm ở cách làm rõ khái niệm, giải thích quan hệ và dùng ví dụ có mục đích. Khi viết vấn đề khác, cần tự xác định quan điểm và tìm căn cứ phù hợp. Sao chép lời hoặc chuyển ví dụ máy móc không bảo đảm bài mới có lập luận.