Ấn tượng mở đường, bằng chứng làm rõ
Bài phân tích, đánh giá thơ không chỉ báo “thích” hay kể lại cảnh. Cần giới thiệu bài, nêu điểm được tập trung, phân tích nghệ thuật trong quan hệ cảm xúc, tư tưởng và đánh giá giá trị bằng căn cứ.
Chọn bài đã đọc, đọc lại cả thầm và thành tiếng; ghi ấn tượng và hỏi nó đến từ chữ, hình ảnh, vần, nhịp nào. Tìm mạch liên kết giữa các phần, tra bối cảnh cần thiết từ nguồn tin cậy. Không suy mọi hình ảnh từ tiểu sử hoặc tự thêm hoàn cảnh sáng tác.
Dàn ý: mở nêu tác phẩm và hướng nhận xét; thân triển khai luận điểm bằng chi tiết, giải thích; kết khái quát giá trị và ý nghĩa. Có thể đi theo các khổ hoặc một phương diện nổi bật, nhưng cần thấy toàn bài. Không bắt buộc mỗi bài có một đoạn cho từng tên biện pháp.
Ví dụ lập hướng phân tích Mùa xuân chín
Dàn ý do BTVN biên soạn theo bản đọc SGK:
Hướng nhận xét: vẻ đẹp xuân đầy sức sống đi cùng sự bâng khuâng, thương nhớ. Mở giới thiệu Hàn Mặc Tử, nhan đề và hướng bàn, không bịa thời điểm viết. Thân có 3 ý: cách nhan đề gợi trạng thái viên mãn; hình ảnh màu sắc, chuyển động, lời ca làm hiện sức sống; bước chuyển tới người khách và nỗi nhớ làm cảm xúc không chỉ vui. Mỗi ý chọn chi tiết thích hợp rồi giải thích tác dụng.
Kết khái quát sự gắn bó giữa cảnh và tình, có thể nêu điều người đọc được gợi để suy ngẫm. Đây là một hướng có căn cứ, không là cách hiểu duy nhất. Nếu chỉ phân tích phương diện mạch cảm xúc, vẫn cần chỉ ra vài yếu tố ngôn ngữ làm mạch ấy hiện rõ; không thay dẫn chứng bằng sơ đồ tâm trạng tự đặt.
Củng cố kiến thức
Ý nào nên làm trước khi lập dàn ý?
Đúng: kết nối cảm nhận với dữ kiện.
Sao chép không thay phân tích riêng.
Hoàn cảnh cần nguồn, không tự tạo.
Phải kiểm đặc điểm thực của văn bản.
Lời giải
Đáp án A. Nhận ra điều tâm đắc giúp chọn hướng, còn đọc lại và kiểm chi tiết làm hướng ấy có căn cứ. Dàn ý được xây từ bài thơ đang đọc, không từ một khuôn chung hoặc dữ kiện bịa để thuận lời bình.
Củng cố kiến thức
Vì sao ý nỗi nhớ cuối bài cần có trong hướng phân tích ví dụ?
Mục đích không là kể đủ chữ.
Giữ đặc trưng trữ tình và mạch cảm xúc.
Đúng: đặt nhận định trong toàn bài.
Không áp cảm nhận cho mọi người.
Lời giải
Đáp án C. Hướng bàn kết hợp sức sống với bâng khuâng, thương nhớ. Phần cuối là căn cứ quan trọng cho vế thứ hai; bỏ nó sẽ làm nhận định không được giải thích đủ. Đọc toàn bài hỗ trợ chọn trọng tâm, không có nghĩa bắt buộc kể hết mọi câu.