Cầu thị không phải đồng ý mọi lời góp ý
Sau bài nói, phản hồi có thể gồm điều được làm rõ, câu hỏi về chỗ thiếu, bằng chứng chưa phù hợp hoặc cách lí giải khác. Nêu cụ thể nhận xét nào, vì sao và có thể bổ sung gì; không công kích người nói hoặc chỉ khen chung.
Người trình bày nghe hết, nhắc lại vấn đề nếu cần, giải thích bằng căn cứ. Có thể tiếp nhận hoặc giữ quan điểm khi có lí do, nhưng không coi góp ý là xúc phạm. Nếu nhận đã dùng nguồn sai loại hoặc kết luận quá rộng, cần chỉnh báo cáo chứ không chỉ sửa phong thái nói.
Với di sản, tôn trọng nghệ sĩ, cộng đồng và người nghiên cứu không đồng nghĩa cấm trao đổi. Cách phản hồi cần trung thực về dữ liệu đã xem/đọc; không gán lời mới cho nguồn để bảo vệ ý kiến. Ghi thay đổi dự kiến về phạm vi, nguồn, diễn giải hoặc phương tiện, rồi kiểm lại sau khi sửa.
Ví dụ xử lí nhận xét quá rộng
Tình huống giả định BTVN biên soạn: báo cáo đang phân tích lời tự giới thiệu của tri huyện nhưng kết luận “mọi nhân vật tuồng đều tự nói hết điều xấu”.
Phản hồi xây dựng có thể là: dữ kiện về tri huyện giúp thấy một cách tự bộc lộ trong cảnh này, nhưng kết luận về mọi nhân vật cần nhiều tư liệu hơn; nên giới hạn theo bản trích hoặc bổ sung đối chiếu đủ. Người trình bày có thể sửa thành nhận xét về chức năng xưng danh và tiếng cười trong “Huyện đường”, không xoá toàn bộ kết quả đã phân tích.
Nếu có một cách đọc khác về nỗi niềm Xúy Vân, trước hết xác định chi tiết hai bên dùng, phân biệt hiểu biểu hiện với đánh giá hành vi. Các cách hiểu có căn cứ có thể cùng được ghi nhận; một cách đọc bịa chi tiết không vì gọi là “ý riêng” mà hợp lệ.
Cuối trao đổi, ghi rõ phần sẽ sửa và phần giữ lại với căn cứ. Không ghi “đã xác minh toàn bộ” chỉ vì nhóm đồng ý, vì đồng thuận không thay việc kiểm nguồn.
Củng cố kiến thức
Góp ý nào phù hợp kết luận quá rộng trong ví dụ?
Đúng: giữ điều có căn cứ và sửa đúng phạm vi.
Có thể sửa cụ thể, không cần phủ nhận mọi phần.
Phong thái không mở rộng sức chứng minh dữ liệu.
Thể loại cần dựa nguồn và đặc điểm.
Lời giải
Đáp án A. Vấn đề nằm ở mức khái quát, không nhất thiết ở mọi chi tiết phân tích. Góp ý tốt chỉ rõ dữ liệu hiện có chứng minh tới đâu và cách sửa. Giới hạn kết luận giữ được kết quả thật; mở rộng cần thêm nguồn phù hợp.
Củng cố kiến thức
Khi có cách hiểu khác về nhân vật, việc trao đổi nên dựa vào đâu?
Đồng thuận không thay căn cứ.
Cách hiểu riêng vẫn phải trung thực dữ liệu.
Sở thích không thay phân tích.
Đúng: khác ý nhưng cùng có điểm đối chiếu rõ.
Lời giải
Đáp án D. Hai bên cần nói đang hiểu chi tiết nào và theo quan hệ nào. Có thể cảm thông nỗi niềm nhưng đánh giá khác về hành vi; làm rõ hai thao tác giúp trao đổi đúng vấn đề. Không dùng số đông hoặc danh nghĩa ý riêng để hợp thức hoá chi tiết chưa có.