Ngôi thứ ba có phải lúc nào cũng biết hết?
Người kể **toàn tri** có thể bao quát sự việc và những điều sâu kín trong nội tâm các nhân vật. Người kể **hạn tri** chỉ cho biết một phạm vi nhất định. Không chỉ dựa vào ngôi kể để xác định phạm vi ấy: ngôi thứ nhất thường có hiểu biết giới hạn; ngôi thứ ba có thể biết rộng, nhưng cũng có thể kể chủ yếu theo điều một nhân vật biết và cảm nhận.
Khi đọc, cần xét điều gì được nói rõ, điều gì chỉ được phỏng đoán và điều gì không được tiết lộ. Những từ như “có lẽ”, “hình như” thường cho biết người kể chưa khẳng định chắc chắn. Cũng cần đối chiếu lời nhận xét với hành động của nhân vật: người kể trong cuộc không nhất thiết hiểu hết người khác.
Quyền năng của người kể thể hiện ở việc lựa chọn chi tiết, sắp xếp sự việc, tổ chức điểm nhìn và bình luận. Nhờ đó, người đọc được hướng tới một cách cảm nhận, đồng thời có thể suy ngẫm về những điều câu chuyện còn để ngỏ.
Phân biệt điều quan sát với điều suy đoán
Ngữ liệu do BTVN biên soạn: “Tôi thấy Nam đứng trước cửa lớp rất lâu. Có lẽ Nam đang lo về buổi thuyết trình. Nhưng khi tôi hỏi, Nam chỉ nói mình chờ trả lại chìa khoá.”
Người kể xưng tôi, chứng kiến việc Nam đứng ở cửa và nghe câu trả lời của Nam. Đó là những sự việc được thuật lại. Riêng lời giải thích Nam đang lo có dấu hiệu “có lẽ”, nên mới là phỏng đoán.
Lời đáp của Nam cho người đọc thêm một khả năng lí giải. Nó chưa chứng minh Nam hoàn toàn không lo, nhưng cho thấy người kể không thể coi suy đoán đầu tiên là sự thật đã được xác nhận.
Cách kể này khiến người đọc theo dõi cả sự việc lẫn quá trình người kể tìm hiểu người khác. Khi phân tích, có thể nhận xét người kể hiểu biết có giới hạn; không nên kết luận cứ xưng tôi thì cố ý nói dối.
Củng cố kiến thức
Điều nào trong ngữ liệu được nêu dưới dạng phỏng đoán?
Đây là điều người kể nói mình chứng kiến.
Đây là hành động được thuật.
Đây là lời đáp được thuật lại.
Đúng: “có lẽ” báo hiệu lời giải thích chưa chắc chắn.
Lời giải
Đáp án D. Câu về nỗi lo có từ có lẽ, cho thấy người kể đang suy ra từ biểu hiện của Nam. Ba phương án còn lại là những hành động hoặc lời đáp được thuật. Sự phân biệt giúp ta hiểu giới hạn của điểm nhìn mà không phủ nhận toàn bộ câu chuyện.
Củng cố kiến thức
Muốn xác định người kể ngôi thứ ba có sử dụng khả năng toàn tri hay không, cần làm gì?
Đúng: phải đọc cách kể cụ thể của tác phẩm.
Tên nhân vật giúp nhận diện ngôi kể, chưa xác định phạm vi hiểu biết.
Đối thoại có thể cùng tồn tại với lời kể biết rộng.
Số nhân vật không quyết định phạm vi người kể biết.
Lời giải
Đáp án A. Ngôi thứ ba cho biết tư cách người kể, còn toàn tri nói về khả năng bao quát. Cần xem lời kể có đi vào nội tâm nhiều nhân vật, giải thích sự việc ngoài điều một người chứng kiến hay chủ yếu giới hạn ở một điểm nhìn. Không thể suy ra từ tên hoặc số lượng nhân vật.