Nhận diện cần đi cùng nghĩa và tác dụng
Với từ Hán Việt, đặt từ vào câu, xét nghĩa và sắc thái rồi đối chiếu từ thay thế. Một tiếng phát âm giống nhau có thể có nghĩa khác trong các từ khác nhau. Với điển cố, cần hiểu câu chuyện hoặc nguồn gợi, sau đó giải thích ý nghĩa và tác dụng ở văn bản đang đọc; không chỉ nêu tên nguồn.
Chêm xen bổ sung thông tin hoặc thái độ vào câu; dấu phẩy, ngoặc, gạch ngang chỉ là dấu hiệu cần xét cùng cấu trúc. Liệt kê đặt các đối tượng hoặc phương diện trong một chuỗi để triển khai, làm rõ ý; không phải chuỗi nào cũng tăng tiến.
Khi sửa, giữ mục đích, thông tin và giọng phù hợp. Không tự bỏ phần bổ sung có ích hoặc thay một chuỗi cùng loại bằng các đối tượng không cùng tiêu chí. Dùng lí giải cụ thể để cho thấy vì sao cách diễn đạt phù hợp hoặc cần sửa.
Ví dụ nhận diện và sửa theo tiêu chí
Ngữ liệu giả định tự biên soạn của BTVN: “Lan – người phụ trách sổ sách của nhóm – mang truyện, tập thơ và sách khoa học tới buổi đổi sách.”
Phần giữa hai gạch ngang bổ sung vai trò của Lan, giúp biết vì sao nhân vật chú ý việc ghi nhận sách. Chuỗi truyện, tập thơ, sách khoa học cùng là các nhóm sách, làm rõ những gì được mang. Nếu thay sách khoa học bằng sự hào hứng, câu vẫn có thể được dùng như một kết hợp sáng tạo trong ngữ cảnh khác, nhưng không còn là danh sách chỉ các nhóm sách.
Nếu nhiệm vụ là viết phiếu kê loại sách, cần giữ chuỗi cùng tiêu chí. Không đánh giá lỗi chỉ từ sự có mặt dấu câu; xét câu nhằm kể giàu cảm xúc hay cung cấp danh sách phân loại.
Củng cố kiến thức
Phần chêm xen trong ví dụ bổ sung điều gì?
Không có số người.
Không nêu thời gian.
Đúng: nội dung bổ sung thuộc vai trò nhân vật.
Phần này nói về người, không phải sách.
Lời giải
Đáp án C. Tách phần giữa hai gạch ngang rồi đọc nội dung: nó cho biết Lan làm việc gì trong nhóm. Đặt lại vào câu để thấy quan hệ với nhân vật được kể. Cần xác định nội dung và tác dụng bổ sung, không chỉ gọi tên dấu gạch ngang.
Củng cố kiến thức
Nếu lập danh sách các nhóm sách, vì sao không đặt sự hào hứng ngang với truyện và tập thơ?
Có thể dùng trong ngữ cảnh biểu cảm phù hợp.
Đúng: xét mục đích và tiêu chí của danh sách.
Liệt kê có thể không tăng tiến.
Dấu phẩy có thể dùng nhưng không xác nhận quan hệ nghĩa.
Lời giải
Đáp án B. Nhiệm vụ phiếu kê yêu cầu các đối tượng cùng loại là nhóm sách. Cảm xúc không thuộc loại ấy nên làm danh sách lệch tiêu chí. Điều này không cấm kết hợp sáng tạo trong một câu biểu cảm; đánh giá phải theo mục đích và ngữ cảnh.