Nghe chủ động là theo cả ý và cách chứng minh
Trước khi nghe, tìm hiểu đề tài, dự kiến điều cần hỏi. Trong khi nghe, ghi vấn đề, luận điểm, căn cứ, điều chưa rõ; đồng thời đọc hình/bảng và sự liên hệ với lời. Những cách nói như “theo dữ liệu...” và “tôi cho rằng...” có thể giúp nhận ra tư cách thông tin, nhưng vẫn phải xét căn cứ chứ không chỉ tin nhãn.
Trao đổi cần tóm đúng ý trước khi hỏi hoặc phản biện. Nêu câu hỏi rõ về một luận điểm, nguồn, đơn vị, điều kiện hay đề xuất; tránh công kích cá nhân hoặc buộc người nói đồng ý sở thích riêng. Người nói cần tiếp nhận, trả lời trong phạm vi biết được, nói rõ điều cần xác minh.
Đánh giá gồm nội dung, bố cục, căn cứ, sự kết hợp phương tiện, cách tương tác và tinh thần tiếp nhận. Một vài câu trắc nghiệm chỉ củng cố cách làm; năng lực nói/nghe thực tế cần quan sát bài trình bày và cuộc trao đổi, không được xác nhận chỉ bằng việc chọn đúng đáp án.
Ví dụ hỏi đúng chỗ thiếu căn cứ
Đối thoại giả định tự biên soạn của BTVN. Người nói dùng biểu đồ lượt mượn sách và nói: “Nhóm C có nhiều người đọc nhất.” Người nghe hỏi: “Biểu đồ ghi lượt mượn hay số người? Một người có thể mượn nhiều lượt; có dữ liệu số người để kết luận không?”
Người nói kiểm lại và sửa: “Dữ liệu hiện chỉ cho số lượt mượn. Tôi sửa nhận xét thành nhóm C có lượt mượn cao nhất trong tuần được nêu; chưa có căn cứ kết luận số người.” Câu hỏi đã giúp điều chỉnh kết luận, không cần chê người nói kém.
Nếu nhóm muốn tìm nhu cầu của người đọc, tổng kết có thể nêu cần thu thập thêm dữ liệu phù hợp. Không đổi thiếu số người thành một con số tưởng tượng để bài nói trọn vẹn. Đánh giá ghi điểm đã sửa và phần còn chưa biết.
Củng cố kiến thức
Câu hỏi người nghe có giá trị ở đâu?
Đúng: phản hồi vào đối tượng được đếm và phạm vi kết luận.
Dữ liệu lượt vẫn có giá trị đúng mục đích.
Màu không xử lí sự khác đại lượng.
Một người có thể có nhiều lượt.
Lời giải
Đáp án A. Người nghe đối chiếu đơn vị với lời kết luận rồi hỏi về dữ liệu còn thiếu. Điều này giữ được thông tin có ích là số lượt, đồng thời ngăn kết luận sai về người. Phản hồi cụ thể vào nội dung giúp đối thoại và sửa bài tốt hơn công kích.
Củng cố kiến thức
Phản hồi người nói nào trung thực khi chưa có số người?
Không bịa dữ kiện.
Có thể điều chỉnh khi được góp ý có căn cứ.
Đúng: giữ phần biết được và giới hạn.
Bỏ nhãn làm thông tin kém rõ, không giải quyết lỗi.
Lời giải
Đáp án C. Dữ liệu đang có trả lời lượt mượn, nên nhận xét phải dùng đúng đơn vị và thời điểm. Phần số người chưa biết cần được nói rõ; nếu cần, thu thập thêm đúng loại dữ liệu. Việc sửa có căn cứ là tiếp nhận phản hồi, không phải dấu hiệu khiến mọi thông tin mất giá trị.