Lỗi dùng từ: nghĩa, sắc thái và lặp từ

Sửa đúng điểm vướng, không thay từ hàng loạt

Lặp từ gây lỗi khi trùng lặp không cần thiết, làm câu nặng hoặc rườm rà. Phép lặp để liên kết, nhấn mạnh, tạo nhịp không vì lặp mà sai. Phải xét chức năng trong câu, đoạn. Dùng sai nghĩa là chọn từ không diễn đạt điều muốn nói. Dùng không phù hợp phong cách là chọn từ có giọng, sắc thái không hợp mục đích, hoàn cảnh, kiểu văn bản; không vì một từ khẩu ngữ mà kết luận nó sai trong mọi cuộc nói chuyện. Sửa bằng cách xác định ý → kiểm từ nghi vấn, tra nguồn khi cần → bỏ/thay chỗ chưa phù hợp → đọc lại để xem ý và giọng. Không coi một từ dài hơn hoặc Hán Việt hơn luôn là từ tốt hơn.

Ví dụ tự biên soạn về câu giới thiệu bài thơ

Các câu giả định do BTVN biên soạn: “Bài thơ này là một thi phẩm bằng thơ giàu hình ảnh.” Cụm “thi phẩm bằng thơ” lặp ý không cần thiết; có thể sửa “Bài thơ này giàu hình ảnh.” Nếu viết “thi phẩm” để tránh lặp ở đoạn, vẫn phải xét câu cụ thể, không bắt buộc luôn bỏ từ ấy. “Tác giả mượn trí tưởng tượng của chính mình.” Với ý dùng năng lực sẵn có của bản thân, “sử dụng trí tưởng tượng” phù hợp hơn “mượn”, vì mượn thường nói việc dùng thứ thuộc người khác. Chọn nghĩa đúng trước khi làm đẹp câu. “Đoạn thơ hơi bị lạ” có thể xuất hiện trong trò chuyện thân mật, nhưng khi viết bài phân tích cần làm rõ nét lạ nào. Có thể sửa thành “Đoạn thơ có cách kết hợp từ khác thường” rồi nêu bằng chứng; không dừng ở thay giọng mà vẫn khen chung chung.

Củng cố kiến thức

Cách sửa “thi phẩm bằng thơ” trong ví dụ dựa trên điều gì?

ANó trùng nghĩa không có tác dụng trong câu này; có thể rút mà giữ ý.BMọi phép lặp trong thơ đều sai.CKhông được dùng từ Hán Việt trong bài viết.DCâu ngắn luôn có nhiều ý hơn câu dài.

Củng cố kiến thức

Khi sửa “hơi bị lạ” trong bài phân tích, bước nào cần đi cùng chỉnh giọng?

AChỉ thay bằng một từ trang trọng nhất.BTăng số lời khen.CNêu rõ đặc điểm khác thường và dẫn chứng để nhận xét có nội dung.DBỏ toàn bộ ý cá nhân.