Nghe để hiểu và kiểm mối quan hệ
Trước khi nghe, tìm hiểu tên đề tài, ghi điều đã biết và điều muốn biết. Khi nghe, theo mục đích, phạm vi, cách làm, các ý chính, dẫn liệu và kết luận; có thể dùng từ khoá, kí hiệu riêng thay vì chép mọi câu.
Ghi rõ phần chưa nghe kịp hoặc chưa hiểu để hỏi, không điền bằng suy đoán rồi coi là lời người nói. Khi có một kết luận rộng, xem dữ kiện có tương ứng không. Đánh giá cả khả năng kiểm nguồn, không chỉ giọng tự tin hay cách trình chiếu đẹp.
Hình, bảng, video, cử chỉ có thể làm nội dung dễ hiểu hơn. Cần hỏi phương tiện đang làm rõ điều gì, có đúng nguồn và được giải thích không. Một ảnh tĩnh chưa chứng minh toàn bộ nhịp diễn; một bảng chỉ có tên đề mục chưa tự là kết quả nghiên cứu.
Ví dụ phiếu nghe ngắn
Tình huống giả định BTVN biên soạn: nhóm nghe báo cáo về lời tự giới thiệu trong “Huyện đường”. Phiếu có thể ghi:
| Mục | Điều cần ghi |
|---|---|
| Câu hỏi, phạm vi | Đang xét điều gì trong bản nào? |
| Kết quả chính | Tự bộc lộ và đối thoại liên hệ thế nào? |
| Căn cứ | Lời, chỉ dẫn nào; nguồn và vị trí đâu? |
| Điều cần hỏi | Chỗ chưa rõ hoặc nhận xét vượt dữ liệu? |
Nếu người trình bày dùng một ảnh nhân vật trên sân khấu để chứng minh giọng hát kéo dài, người nghe nên hỏi có bản ghi phù hợp không: ảnh có thể cho thấy trang phục, tư thế ở một khoảnh khắc, chưa thể hiện độ dài âm thanh. Đây là kiểm tính phù hợp của phương tiện, không phủ nhận mọi ích lợi ảnh.
Khi thiếu thông tin bản dựng, ghi “cần hỏi nguồn bản diễn”, không tự đoán tên đoàn. Sau đó dựa câu trả lời để chỉnh ghi chép và mức độ nhận xét.
Củng cố kiến thức
Nếu chưa nghe rõ nguồn của một bản diễn trong báo cáo, nên ghi gì?
Suy đoán không thay thông tin được cung cấp.
Đúng: ghi trung thực điều đã biết và chưa biết.
Cần kiểm từng phần, không bác toàn bộ tuỳ tiện.
Độ tin cậy nguồn là phần quan trọng.
Lời giải
Đáp án B. Ghi chép phục vụ hiểu đúng, nên cần giữ chỗ chưa chắc thay vì tự lấp. Câu hỏi về nguồn giúp kiểm bản diễn và đối chiếu nhận xét. Không nên đánh đồng một chỗ thiếu với toàn báo cáo sai, nhưng cũng không bỏ qua vì người nói tự tin.
Củng cố kiến thức
Ảnh tĩnh nhân vật trên sân khấu chưa đủ chứng minh trực tiếp điều nào?
Ảnh có thể cho thấy nét này.
Ảnh ghi một khoảnh khắc tư thế.
Đúng: cần dữ liệu âm thanh/bản diễn, không chỉ ảnh.
Có thể quan sát phần đạo cụ thực xuất hiện.
Lời giải
Đáp án C. Phương tiện cần tương ứng loại thông tin. Ảnh hỗ trợ quan sát những gì nhìn thấy ở một thời điểm; độ dài, sắc thái âm thanh cần nghe và xem bản ghi thích hợp. Không vì ảnh đẹp mà dùng nó chứng minh mọi phương diện biểu diễn.