So sánh để thấy điểm chung và nét riêng
So sánh hai nhân vật cần chọn một phương diện: cách đối mặt nguy hiểm, cách bảo vệ điều quý trọng hoặc quan hệ với người khác. Mỗi nhận xét phải có bằng chứng của cả hai phía.
Điểm chung không xoá nét riêng. Hai nhân vật đều có bản lĩnh nhưng có thể bộc lộ qua xung đột, hành động và cách kể khác nhau. Cần giải thích vì sao mỗi chi tiết làm rõ phẩm chất đang so sánh.
Kết nối tác phẩm giúp củng cố cách đọc, không biến mọi truyện thành cùng một bài học đạo đức. Sau nhận xét chung, nên trở lại nét đặc sắc của từng truyện.
Tử Văn và Huấn Cao: cùng cứng cỏi, khác tình thế
Phân tích BTVN theo hai truyện đã học.
**Ở Tử Văn**, bản lĩnh hiện rõ khi chàng chống hồn kẻ chiếm đền, đối chất trong phiên xử bất lợi và đòi xác minh. Cách tạo xung đột, bước ngoặt và kết thúc làm nổi người dám đấu tranh vì lẽ phải.
**Ở Huấn Cao**, khí phách hiện rõ khi án tử và gông xiềng không khiến ông quỵ luỵ. Ông không vì quyền thế mà cho chữ; chỉ trao cái đẹp khi hiểu một tấm lòng đáng quý. Tình huống gặp quản ngục và các tương phản của cảnh cho chữ làm nổi tài hoa, khí phách, thiên lương.
Điểm gặp gỡ là nhân cách cao quý, không khuất phục trước điều đe doạ phẩm giá. Tuy nhiên, Tử Văn được khắc hoạ trong cuộc đấu tranh công lí với thế giới kì ảo; Huấn Cao được đặt trong cuộc gặp tri âm và sự toả sáng của cái đẹp giữa chốn ngục tù. Hai cách kể tạo sức hấp dẫn khác nhau.
Củng cố kiến thức
Cặp bằng chứng nào phù hợp khi so sánh bản lĩnh của Tử Văn và Huấn Cao?
Thông tin giới thiệu chưa trực tiếp làm rõ bản lĩnh.
Đúng: mỗi bằng chứng đều đặt phẩm chất trong thử thách.
Quan hệ người quen chưa tự chứng minh phẩm chất ấy.
Cặp này cần phân tích thêm và chưa cùng rõ phương diện bản lĩnh.
Lời giải
Đáp án B. Tử Văn giữ lẽ phải khi bị kết tội; Huấn Cao giữ tư thế trước quyền lực và cái chết. Hai chi tiết đều thể hiện không khuất phục trong thử thách. So sánh theo cùng phương diện cần chọn căn cứ tương ứng, không chỉ đặt hai thông tin bất kì cạnh nhau.
Củng cố kiến thức
Sau khi nêu hai nhân vật cùng có bản lĩnh, kết luận nào giữ được nét riêng tác phẩm?
Điểm chung phẩm chất không làm diễn biến hai truyện giống nhau.
Hai truyện có cách xây dựng khác nhau.
Cuộc gặp với quản ngục khác cuộc xử án ở cõi âm.
Đúng: nhận ra nét riêng bên cạnh điểm gặp gỡ.
Lời giải
Đáp án D. Cả hai đáng quý về nhân cách, nhưng tác phẩm đặt họ vào tình thế khác nhau và dùng cách kể khác nhau. Nêu những nét ấy giúp so sánh có ý nghĩa, không biến nhận xét chung thành khuôn áp cho mọi truyện.