Đối thoại nối tính cách với hành động
Trong Huyện đường, tri huyện muốn để vụ việc kéo dài vì trùm Sò giàu, còn có thể kiếm chác. Đề lại tán đồng và góp cách xử. Lời qua tiếng lại không chỉ trao đổi thông tin mà còn tạo thành kế hoạch nhũng nhiễu.
Những tiếng vâng, phải và lời khen cách xử sâu sắc cho thấy sự ăn ý. Hai người không cần giữ ý với nhau vì cùng bản chất và cùng lợi ích. Cần đọc lời trong chuỗi đối đáp: một lí do được nêu ra như để tra cứu có thể che một ý đồ khác đã được lời trước làm lộ.
Cuối cảnh, lính lệ gọi người vào và gợi chuyện mình đã giúp họ được quan tiếp. Lời trùm Sò hứa hậu tạ cho thấy ý đồ kiếm lợi đang đi từ chỗ bàn bạc tới bước thực hiện. Đoạn chưa diễn toàn bộ phiên xử; không lấy kết quả trong phần tóm tắt thay cho những gì đang có trên sân khấu.
Cớ tra cứu che giấu mục đích nào?
Phân tích BTVN theo SGK tr. 134–135.
Tri huyện nhận xét trùm Sò giàu nên muốn tiếp tục để việc kiện tụng dây dưa. Đề lại lập tức tán đồng, đề xuất cứ nói là để tra cứu. Đặt hai lời cạnh nhau, có thể thấy tra cứu không được nêu như một nhu cầu tìm sự thật, mà thành lí do bề ngoài cho việc kéo dài để kiếm lợi.
Khi đề lại khen cách xử sâu sắc, lời khen không làm kế ấy đúng đắn hơn. Trái lại, sự hưởng ứng bộc lộ việc hai người hiểu và tiếp tay cho nhau. Đối thoại càng trơn tru, ý nghĩa phê phán càng rõ.
Lính lệ tiếp tục nói với những người được dẫn vào rằng mình phải bẩm mãi quan mới chịu xử. Trùm Sò hứa hậu tạ. Bước này cho thấy việc làm khó để được trả ơn xuất hiện cả ở người thừa hành. Chuỗi đối thoại khiến sự nhũng nhiễu hiện lên như hoạt động có phối hợp, không chỉ tính xấu của riêng một người.
Củng cố kiến thức
Vì sao lời đề lại nói để tra cứu không thể tách khỏi lời tri huyện ngay trước đó?
Đúng: ngữ cảnh làm rõ ý đồ sau lí do bề ngoài.
Đề lại tán đồng, không phản đối.
Đoạn đang bàn cách kéo dài và gọi người vào.
Từ không tự mang nghĩa ấy trong mọi ngữ cảnh.
Lời giải
Đáp án A. Tri huyện đã nêu trùm Sò giàu và còn có thể bị kiếm chác, rồi đề lại mới đề xuất lí do tra cứu. Quan hệ hai lời cho thấy mục đích của kế hoạch. Không thể chỉ dựa nghĩa thông thường của một từ mà bỏ tình thế đối thoại.
Củng cố kiến thức
Lời lính lệ gợi mình đã giúp và lời trùm Sò hứa hậu tạ cho thấy điều gì?
Lời gợi công không thể hiện sự ngăn cản.
Đoạn không cho biết họ đã nghe cuộc bàn bạc.
Không có việc nhận lỗi ấy trong cảnh.
Đúng: lời thoại tiếp tục phát triển hành động.
Lời giải
Đáp án D. Sau cuộc tính kế, lính lệ bắt đầu thực hiện việc gọi và dẫn người vào. Lời kể công gợi sự đền đáp, được đáp bằng hứa hậu tạ. Nó bổ sung một mắt xích vào cơ chế nhũng nhiễu; không phải chi tiết tách rời chỉ để làm cảnh đông người.