Tình huống sân khấu đặt nhân vật trước việc cần giải quyết
Kịch bản sân khấu tổ chức sự việc chủ yếu qua lời và hành động của nhân vật, kèm chỉ dẫn. Để đọc, xác định ai đang gặp khó khăn, khó khăn là gì và ai làm thay đổi tình thế. Phẩm chất cần được chứng minh bằng việc nhân vật lựa chọn và cách họ đối đáp.
Hồn thiêng đưa đường là nhan đề bản trích tuồng Sơn Hậu do người soạn SGK đặt. Chú thích cung cấp phần tích truyện cần thiết trước cảnh; không đồng nhất phần tóm tắt toàn tích với tất cả việc trực tiếp diễn ra trong đoạn.
Giữ lời thề trong tình thế hiểm nguy
Phân tích BTVN theo bản trích SGK. Kim Lân đưa hoàng tử chạy trốn quân phản nghịch, đến đêm lại lạc giữa núi. Đây là khó khăn cụ thể của cảnh, không chỉ là một cuộc trò chuyện về lòng trung thành.
Hồn Linh Tá xuất hiện, báo mình đã chết, nhắc lời thề và việc bảo vệ hoàng tử. Sau đó hồn hoá thành ngọn đèn dẫn Kim Lân qua đèo đến thành Sơn Hậu. Yếu tố kì ảo làm lời thề được tiếp tục bằng hành động cả sau cái chết, qua đó nhấn mạnh lòng trung thành và tình nghĩa.
Kim Lân vừa lo cho nhiệm vụ vừa đau xót vì mất người gắn bó. Những lời thương tiếc không tách khỏi tình huống phải đưa hoàng tử tới nơi an toàn. Có thể nhận xét đoạn phối hợp hành động cứu giúp với cảm xúc tiễn biệt; không chỉ dùng một nhãn phẩm chất rồi bỏ lời thoại.
Củng cố kiến thức
Tình huống trực tiếp của cảnh trong ví dụ là gì?
Đầu cảnh Kim Lân còn lạc giữa núi, chưa tới thành.
Đúng: nêu khó khăn và sự giúp đỡ giải quyết.
Cảnh có trở ngại lạc đường và hành động dẫn đường.
Linh Tá xuất hiện là hồn, không phải người còn sống.
Lời giải
Đáp án B. Xác định mục đích của Kim Lân là đưa hoàng tử thoát nguy, rồi xác định trở ngại là lạc giữa núi trong đêm. Sự xuất hiện và ngọn đèn của hồn Linh Tá làm thay đổi tình thế. Cách nêu tình huống này cụ thể hơn chỉ nói đoạn có người trung thành.
Củng cố kiến thức
Yếu tố kì ảo hồn hoá ngọn đèn góp phần làm rõ điều gì?
Đây là yếu tố nghệ thuật trong tích truyện.
Có hành động làm thay đổi tình thế.
Đúng: nối chi tiết kì ảo với ý nghĩa và tình huống.
Lời thoại giúp hiểu lời thề và tình nghĩa.
Lời giải
Đáp án C. Trước ngọn đèn là lời nhắc lời thề và nhiệm vụ; sau đó là việc dẫn đường. Chuỗi này làm rõ sự tiếp tục của lòng trung thành bằng yếu tố kì ảo. Không chuyển chi tiết nghệ thuật thành kết luận khoa học hoặc dùng nó để bỏ những căn cứ đối thoại.