Trang kịch bản chưa phải toàn bộ vở diễn
Tên nhân vật cho biết người phát ngôn; chỉ dẫn gợi cách nói, hành động, chuyển giọng hoặc tình thế sân khấu; lời thoại thể hiện giao tiếp và cảm xúc. Ba lớp thông tin phối hợp nhưng không thay nhau. Một chỉ dẫn không tự là lời nhân vật nói ra.
Biểu diễn còn có giọng, nhịp, động tác, âm nhạc, trang phục, đạo cụ. Muốn nhận xét những yếu tố này cần xem một bản diễn có nguồn rõ. Có thể nêu điều kịch bản gợi người đọc hình dung, nhưng không giả thành việc đã quan sát một sân khấu thực tế.
Đọc đúng một chỉ dẫn và giới hạn nhận xét
Phân tích BTVN theo Hồn thiêng đưa đường. Các tên Kim Lân, Hồn Linh Tá phân chia lời thoại. Những phần ghi trong ngoặc như Nói, Hát nam hướng đến cách thể hiện; phần cuối cho biết hồn biến thành ngọn đèn đưa Kim Lân tới thành Sơn Hậu, tức thông tin về hành động sân khấu.
Từ trang đọc, có thể nhận xét cảnh chuyển giữa kể tình thế, đối thoại, thương tiếc và hành động dẫn đường. Không thể từ đó xác nhận một diễn viên cụ thể đã lên giọng ở nốt nào hoặc một sân khấu đã dùng ánh sáng màu gì.
Nếu chuẩn bị giới thiệu đoạn tuồng, cần phân biệt hai câu: “Kịch bản chỉ dẫn hồn hoá ngọn đèn” và “Trong bản diễn đã xem, ngọn đèn được thể hiện bằng…”. Câu sau chỉ hoàn thiện khi có bản diễn và quan sát thật. Sự phân biệt giúp lời giới thiệu có căn cứ, không làm mất đặc trưng biểu diễn của tuồng.
Củng cố kiến thức
Phần ghi Hát nam trong ngoặc nên được đọc thế nào?
Chỉ dẫn không tự là lời nói trong tích.
Đây là chỉ dẫn, không phải một người kể mới.
Phần này hướng tới thể hiện chứ không kể một sự kiện riêng.
Đúng: phân biệt lớp thông tin kịch bản.
Lời giải
Đáp án D. Cần xét vị trí và chức năng của phần ghi trong ngoặc. Hát nam hướng tới cách thể hiện trên sân khấu, trong khi lời ngay sau thuộc nhân vật. Phân biệt ấy giúp không đọc lẫn chỉ dẫn thành một câu đối thoại.
Củng cố kiến thức
Khi chỉ mới đọc kịch bản, nhận xét nào có đủ căn cứ?
Đúng: nêu điều trang cho biết và điều còn cần xem.
Chưa có tư liệu quan sát cho khẳng định ấy.
Không được suy ra sự đồng nhất mọi bản diễn.
Vở diễn có nhiều yếu tố ngoài tên nhân vật.
Lời giải
Đáp án A. Trang kịch bản đủ căn cứ nhận diện hành động được chỉ dẫn, nhưng chưa cho phép đánh giá cách một đoàn diễn cụ thể thực hiện. Nhận xét có trách nhiệm giữ ranh giới ấy; xem bản diễn có nguồn mới bổ sung được dẫn chứng về giọng, động tác và phương tiện sân khấu.