Đọc bài tham khảo để học cách lập luận
Lại đọc Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân là bài phê bình của **Nguyễn Đăng Mạnh**. Nguyễn Tuân là tác giả truyện được bàn tới. Phải giữ đúng hai vai trò khi dẫn nhận định.
Bài tham khảo đi từ một nét trong thế giới nghệ thuật Nguyễn Tuân tới cách hiểu Chữ người tử tù. Sau khi khái quát chủ đề về cái tài, cái đẹp và thiên lương, người viết phân tích các nhân vật trong quan hệ với những giá trị ấy.
Điểm đáng học là cách không dừng ở một nét quen thuộc: bên sự can đảm, bài viết còn làm rõ lòng biết kính trọng những giá trị cao quý. Nhận xét được thuyết phục bằng sự thay đổi thái độ và hành động cụ thể, không chỉ bằng lời khẳng định mạnh.
Vì sao cái cúi đầu có thể làm con người cao hơn?
Phân tích cách viết của bài tham khảo trong SGK; lời giải thích do BTVN biên soạn.
Nguyễn Đăng Mạnh chú ý cả khí phách không sợ quyền thế lẫn lòng kính trọng cái tài, cái đẹp, thiên lương. Hai phương diện không mâu thuẫn: can đảm không có nghĩa chai cứng trước mọi điều tốt đẹp.
Huấn Cao từng lạnh lùng với quản ngục, nhưng thay đổi khi hiểu tấm lòng quý trọng cái đẹp của người này. Còn quản ngục cúi đầu tiếp nhận lời khuyên của người tù. Bài phê bình giải thích rằng trong tình thế ấy, cúi đầu không phải vì quyền thế mà vì điều thiện và cái đẹp.
Từ hành vi nhân vật, người viết khẳng định ý nghĩa rộng hơn: sự kính trọng giá trị cao quý có thể nâng con người lên. Nhận định nối lại chủ đề đã nêu, nên kết luận không bị rời khỏi phân tích.
Có thể học cách đi từ **nhận xét → chi tiết → lí giải → ý nghĩa**, nhưng khi viết về truyện khác phải trở về bằng chứng riêng, không chuyển nguyên kết luận về cái cúi đầu sang mọi nhân vật.
Củng cố kiến thức
Điểm nào làm lập luận về cái cúi đầu có sức thuyết phục?
Bài phân biệt động lực và đối tượng kính trọng, không khái quát mọi trường hợp.
Đúng: hành vi được hiểu trong hoàn cảnh và quan hệ giá trị.
Quản ngục là nhân vật truyện.
Tình huống là căn cứ cần thiết để hiểu ý nghĩa.
Lời giải
Đáp án B. Cúi đầu trong bài không được đánh giá chỉ theo tư thế. Người viết đặt nó trong việc quản ngục kính trọng và tiếp nhận lời khuyên về thiên lương. Nhờ giải thích hoàn cảnh, động lực, bài cho thấy hành vi ấy làm nhân vật cao hơn về tinh thần, chứ không biến mọi sự cúi đầu thành cao quý.
Củng cố kiến thức
Cách dẫn nguồn nào đúng khi sử dụng nhận định của bài tham khảo?
Đã đảo hai tác giả và vai trò của họ.
Nhân vật được phân tích không phải tác giả bài bình.
Đúng: phân biệt người viết bài phê bình với người sáng tác truyện.
Vai trò nhà phê bình không phải người kể của truyện.
Lời giải
Đáp án C. Nguyễn Tuân sáng tác Chữ người tử tù; Nguyễn Đăng Mạnh viết bài phê bình được dùng làm bài tham khảo. Dẫn đúng hai vai trò giúp phân biệt lời truyện với lời lí giải về truyện. Không được biến nhận định phê bình thành lời tác giả truyện hoặc lời nhân vật.