Hiền tài: từ vai trò với quốc gia đến việc dựng bia

Từ nguyên lí chung đến một việc làm cụ thể

Hiền tài là nguyên khí của quốc gia là bản trích bài kí do Thân Nhân Trung soạn năm 1484, ghi danh những người đỗ khoa thi năm 1442. Hai mốc chỉ hai sự việc khác nhau. Nhan đề bản trích do người biên soạn SGK đặt. **Hiền tài** là người vừa có tài năng vừa có phẩm chất tốt. **Nguyên khí** vốn chỉ khí chất ban đầu tạo nên sự sống; cách gọi hiền tài là nguyên khí nhấn mạnh vai trò thiết yếu của người tài đức đối với sự tồn tại và phát triển của quốc gia. Tác giả lí giải rằng nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu. Vì vậy, bồi dưỡng và lựa chọn hiền tài là việc quan trọng của người trị nước. Những việc trọng đãi và dựng bia được nêu tiếp theo đều làm rõ tư tưởng này, không phải các sự việc kể rời nhau.

Vì sao đoạn nói dựng bia tiếp nối đoạn nói trọng đãi?

Mạch lập luận: hiền tài thiết yếu với quốc gia; vì vậy cần bồi dưỡng và trọng dụng; dựng bia lưu danh lâu dài; từ sự tôn vinh chuyển tới trách nhiệm và khuyến thiện, răn ác. — Sơ đồ cho thấy việc dựng bia là một bước phát triển của lập luận về hiền tài, không phải chủ đề mới tách rời.

Phân tích BTVN theo Hiền tài là nguyên khí của quốc gia trong SGK. Ở đoạn 2, sau khi nêu vai trò người tài, tác giả nhắc những cách triều đình tôn vinh kẻ sĩ: đề cao khoa danh, ban tước, ghi tên và mở tiệc mừng. Các việc cụ thể làm rõ sự coi trọng chứ không chỉ tuyên bố người tài rất quý. Đoạn 3 bổ sung việc dựng bia đề danh. Tác giả giải thích: tiếng khen dù vang dội trong một thời vẫn chưa đủ lưu truyền lâu dài. Bia đá giúp lưu danh, khích lệ người học rèn danh tiết và gắng sức giúp vua. Như vậy, dựng bia phát triển ý trọng đãi ở đoạn trước theo hướng bền lâu và có tác dụng giáo dục. Câu hỏi về việc có phải chỉ chuộng lời văn suông đã gợi sẵn lời phủ định: sự tôn vinh hướng tới hành động và trách nhiệm. Khi phân tích, cần nêu cả việc được làm và lí do làm, thay vì chỉ kể tên những phần thưởng.

Củng cố kiến thức

Cách giải thích nào đúng với quan hệ giữa năm 1442 và năm 1484 trong bài học?

ANăm 1442 là năm soạn bài kí, năm 1484 là năm diễn ra khoa thi.BNăm 1442 là năm khoa thi được ghi danh; năm 1484 là năm soạn bài kí.CCả hai năm đều chỉ thời điểm soạn cùng một bài kí.DCả hai năm đều chỉ hai khoa thi được kể đầy đủ trong bản trích.

Củng cố kiến thức

Trong lập luận của tác giả, việc dựng bia có ý nghĩa nổi bật nào so với tiếng khen đương thời?

AThay việc bồi dưỡng người tài bằng việc ghi lại danh sách.BChỉ tăng số phần thưởng, không có tác dụng với người học.CChứng minh tất cả người được ghi danh đều luôn sống tốt.DLưu danh lâu dài, khích lệ việc rèn danh tiết và giúp nước.