Theo cả hai phía của cuộc đối thoại
Phân tích nhân vật cần đặt lời nói, hành động trong tình thế cụ thể. Với một cuộc đối thoại, đọc cả lời người khuyên và lời người lựa chọn: họ lo điều gì, căn cứ vào đâu, có tình cảm hoặc trách nhiệm nào cùng tồn tại? Không chỉ lấy một lời để quy kết toàn bộ tính cách.
Chi tiết tiêu biểu cần được trình bày theo ba bước: xác định đúng việc hoặc hình ảnh → giải thích cách nó khắc hoạ nhân vật → nêu quan hệ với vấn đề của đoạn. Tác dụng có thể gồm cả nội dung và nghệ thuật; không dừng ở kể lại.
Trong cảnh từ biệt, tình yêu gia đình, ý thức bảo vệ thành bang, danh dự và quan niệm về số phận cùng chi phối lựa chọn. Hiểu quan niệm nhân vật trong thế giới sử thi không có nghĩa biến mọi lời nhân vật thành lời khuyên bắt buộc cho đời sống ngày nay.
Ví dụ chi tiết cởi mũ để bế con

Phân tích BTVN theo bản Hải Phong dịch trong SGK. Ăng-đrô-mác đã mất người thân trong chiến tranh và lo cho chồng, con; lời khuyên của nàng không chỉ là sợ hãi vô cớ. Héc-to cũng hình dung nỗi đau gia đình, nhưng đặt bổn phận với thành bang và danh dự ở vị trí quyết định khi ra trận.
Khi Héc-to đưa tay bế con, đứa trẻ sợ ánh đồng và chùm lông trên mũ trụ. Chàng cởi mũ, đặt xuống rồi bế con, cầu nguyện cho tương lai con. Chiếc mũ là dấu hiệu chiến trận, khiến cha trở nên đáng sợ trong mắt trẻ; hành động cởi mũ đưa người anh hùng về sự gần gũi của người cha. Cảnh tạo nét dịu dàng giữa nguy cơ chiến tranh, khiến lựa chọn ra trận thêm xúc động.
Tranh nguồn dưới đây nhấn cảnh gia đình quây quanh đứa trẻ và có vật dụng chiến trận bên cạnh. Có thể dùng để quan sát cách hội hoạ gợi tương quan gia đình–chiến tranh; không dùng tranh thay căn cứ về từng động tác, lời thoại của bản trích. Tranh là một cách thể hiện về sau, không ảnh ghi lại một sự kiện có thật.
Củng cố kiến thức
Chi tiết Héc-to cởi mũ rồi bế con làm rõ điều gì trong ví dụ?
Đúng: giải thích động tác và quan hệ hình ảnh.
Cởi mũ để bế con không đổi quyết định ra trận.
Chính hành động cho thấy sự quan tâm.
Phản ứng sợ mũ không có nghĩa hiểu lập luận người lớn.
Lời giải
Đáp án A. Cần theo chuỗi: trẻ sợ dấu hiệu trên mũ → cha cởi mũ → bế và cầu nguyện cho con. Chuỗi ấy làm nổi tình cảm người cha, không phủ định vai trò người chiến binh. Đặt cạnh quyết định ra trận sẽ thấy sự giằng co và chiều sâu của cảnh.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào tránh giản lược quyết định của Héc-to?
Lời lo và hành động bế con cho thấy tình cảm.
Bổn phận vẫn được khẳng định trong đối thoại.
Tranh không thay nội dung văn bản.
Đúng: giữ được cả tình cảm và động lực lựa chọn.
Lời giải
Đáp án D. Phân tích cần lấy chi tiết từ cả đối thoại và cảnh cha con. Chúng cho thấy tình thương không biến mất khi nhân vật chọn ra trận. Ngược lại, tình thương khiến quyết định thêm khó khăn, xúc động. Không dùng kết quả lựa chọn để xoá một phương diện đã được khắc hoạ.