Hình ảnh gợi nghĩa khi đặt trong quan hệ
Thơ hai-cư không chỉ giới thiệu từng sự vật. Đặt một bông hoa bên đồ dùng hằng ngày, hoặc một sinh vật nhỏ trước ngọn núi lớn, bài thơ có thể làm hiện ra một cách nhìn khác về đời sống.
Để lí giải, cần đi từ quan hệ cụ thể: hình ảnh nào gắn bó, hình ảnh nào tương phản; người trong bài làm gì; lời thơ chú ý nét nào? Sau đó giải thích vì sao quan hệ ấy gợi cảm nhận đã nêu.
Một bài thơ có thể gợi nhiều suy nghĩ. Cách đọc khác nhau vẫn cần dựa vào hình ảnh, lời thơ, không thêm kết quả hoặc sự việc mà bài không kể.
Nâng niu bông hoa; nhìn hành trình của con ốc
Phân tích BTVN theo hai bài của Chi-y-ô và Ít-sa, Nhật Chiêu dịch trong SGK.
**Bài Chi-y-ô:** hoa triêu nhan vướng vào dây gàu bên giếng. Người trong bài sang nhà bên xin nước, thay vì làm đứt sự gắn bó của hoa với dây gàu. Một trở ngại nhỏ trong sinh hoạt được nhìn bằng sự ngạc nhiên và nâng niu vẻ đẹp. Hành động xin nước vì thế góp phần bộc lộ cách ứng xử với thiên nhiên.
**Bài Ít-sa:** con ốc nhỏ, chậm rãi được đặt trước núi Phu-gi lớn lao. Sự chênh lệch gợi liên tưởng tới một hành trình dài; nhịp chậm của con ốc cũng có thể gợi vẻ thong thả, tự tại. Có thể cảm nhận sự bền bỉ, nhưng bài không kể con ốc đã tới đỉnh. Ý nghĩa nằm trong cách nhìn hành trình, không phải một kết quả thắng cuộc được thuật lại.
Củng cố kiến thức
Hành động sang xin nước nhà bên trong bài Chi-y-ô làm rõ điều gì khi đặt cạnh hình ảnh hoa vướng dây gàu?
Đúng: hành động được hiểu trong quan hệ với bông hoa.
Bài không kể hoa đã bị làm đứt.
Hành động xin nước cho thấy người trong bài không chọn gỡ bỏ hoa.
Sự thay đổi cách lấy nước gắn với việc chú ý, nâng niu hoa.
Lời giải
Đáp án A. Nếu chỉ chú ý nhu cầu lấy nước, có thể bỏ qua vai trò bông hoa. Đặt hành động xin nước cạnh việc hoa vướng dây gàu cho thấy người trong bài không muốn phá hỏng vẻ đẹp ấy. Đó là căn cứ để nhận xét sự nâng niu, không cần thêm một sự cố về chiếc giếng.
Củng cố kiến thức
Cách cảm nhận nào giữ đúng những gì bài Ít-sa gợi ra?
Bài chưa kể kết quả tới đỉnh và không bảo đảm mọi thành công.
Bài không kể việc bỏ cuộc.
Đúng: cách hiểu dựa vào tương quan và nhịp vận động.
Không có chi tiết làm thay đổi ngọn núi.
Lời giải
Đáp án C. Những căn cứ rõ là sự nhỏ bé, chậm rãi của con ốc và tầm vóc ngọn núi. Từ đó có thể suy ngẫm về hành trình hoặc vẻ tự tại. Các phương án khác đều thêm một biến cố hay kết quả không được bài thơ nêu, nên không phải cách lí giải phù hợp ngữ liệu.