Giọng ngợi ca hiện ra qua cách kể
Người kể trong đoạn trích Đăm Săn kể ở **ngôi thứ ba**. Người kể không chỉ thuật sự việc mà còn miêu tả và bình luận bằng giọng ngưỡng mộ, như cùng chia sẻ niềm tự hào của cộng đồng về người anh hùng.
**Phóng đại** làm sức mạnh, vẻ đẹp vượt mức thông thường; **so sánh** gắn nhân vật với những hình ảnh lớn lao, mạnh mẽ; **trùng điệp** lặp từ ngữ hoặc cấu trúc để tạo nhịp và nhấn đặc điểm. Những thủ pháp này thường phối hợp với nhau, không phải mỗi câu chỉ được có một biện pháp.
Lời kể có thể dừng lâu ở một cử chỉ, cảnh tiếp đón hoặc ngôi nhà. Nhịp chậm giúp người nghe hình dung cảnh tượng và cảm nhận tầm vóc nhân vật. Lời đối thoại lại làm rõ cá tính, khát vọng của từng người. Cần phân biệt hai lớp lời nhưng đọc chúng trong quan hệ với nhau.
Tả một bước chân để làm nổi sức mạnh
Phân tích BTVN theo Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời trong SGK.
Khi Đăm Săn đến nhà Đăm Par Kvây, bước chân của chàng khiến sàn nhà như vỗ cánh, các hàng cột chao qua chao lại. Người kể tiếp tục so sánh tư thế chàng với những con vật mạnh và tiếng nói với sấm. Những hình ảnh nối nhau khiến sức mạnh hiện lên vừa lớn lao vừa sinh động.
Đây là lời miêu tả bằng phóng đại và so sánh, không phải phép đo tác động thật lên một ngôi nhà. Người kể còn trực tiếp khẳng định không có tù trưởng nào như Đăm Săn. Lời bình làm thái độ ngợi ca hiện rõ, bổ sung cho hình ảnh miêu tả.
Ở phần đối thoại, Đăm Săn liên tiếp khẳng định sẽ vượt thú dữ và không sợ. Sự lặp trong lời đáp tạo giọng mạnh, dứt khoát. Như vậy, lời kể tôn cao tầm vóc còn lời nhân vật bộc lộ quyết tâm; cả hai cùng xây dựng người anh hùng mang khát vọng cộng đồng.
Củng cố kiến thức
Cách hiểu nào phù hợp với chi tiết bước chân Đăm Săn khiến sàn và cột nhà chao động?
Đúng: cần đọc trong ngôn ngữ ngợi ca của sử thi.
Văn bản dùng hình ảnh nghệ thuật, không cung cấp phép đo.
Đây là lời người kể, không phải lời chê của Đăm Par Kvây.
Cách tả tôn cao chứ không phủ nhận sức mạnh.
Lời giải
Đáp án A. Bước chân được tả có tác động vượt mức thông thường, phối hợp với những so sánh mạnh ở câu tiếp theo. Nhờ phóng đại, người anh hùng hiện lên khác thường. Lời bình ngợi ca của người kể càng làm rõ thái độ ngưỡng mộ ấy.
Củng cố kiến thức
Dấu hiệu nào trực tiếp cho thấy thái độ của người kể đối với Đăm Săn?
Đây là lời nhân vật can ngăn, không phải lời bình của người kể.
Đây là lời bộc lộ ý muốn của Đăm Săn.
Đây là lời nhân vật Nữ Thần Mặt Trời.
Đúng: lời bình trực tiếp bộc lộ sự tôn vinh.
Lời giải
Đáp án D. Cần xác định chủ thể lời nói trước khi giải thích giọng điệu. Lời khẳng định không ai như Đăm Săn thuộc người kể và trực tiếp đề cao nhân vật. Ba lời còn lại thuộc những người tham gia đối thoại; chúng có vai trò riêng trong tình thế truyện.