Chữ bầu lên nhà thơ: nghĩa và sức gợi của ngôn từ

Một từ vào bài thơ có thể gợi thêm điều gì?

Lê Đạt cho rằng người làm thơ sáng tạo bằng chữ. **Chữ** ở đây không chỉ là kí hiệu viết, mà là ngôn ngữ nghệ thuật được nhà thơ lựa chọn, tổ chức và tạo sức gợi riêng. Một từ có nghĩa từ điển nhưng khi đi vào câu thơ còn có âm thanh, nhịp điệu, sắc thái và những liên tưởng do quan hệ với các từ khác tạo nên. Vì vậy, hiểu nghĩa riêng của từng từ chưa đủ để hiểu một câu, bài thơ. Quan niệm này đề cao lao động sáng tạo ngôn ngữ. Nó không có nghĩa cứ dùng từ lạ là thơ hay, hoặc từ ngữ có thể ghép tuỳ tiện mà không cần quan hệ với hình ảnh, tư tưởng và cảm xúc.

Từ chín trong Mùa xuân chín gợi điều gì?

Phân tích BTVN theo gợi ý SGV và bài Mùa xuân chín của Hàn Mặc Tử. “Chín” thường gợi trạng thái phát triển đầy đủ. Đặt trong nhan đề Mùa xuân chín, từ này khiến mùa xuân hiện lên không chỉ như một thời điểm trong năm mà như vẻ đẹp đang độ viên mãn. Đọc vào bài, cảnh xuân tươi sáng và tiếng hát đầy sức sống đi cùng nỗi bâng khuâng trước chia lìa, rồi mở tới nhớ thương người xa. Vì thế, vẻ đẹp đang độ chín còn có thể gợi cảm giác bồn chồn trước những gì sắp đổi thay. Cách hiểu được làm rõ nhờ toàn mạch bài, không chỉ nhờ tra nghĩa từ. Ví dụ cho thấy ý Lê Đạt nhấn mạnh: chữ cần được đọc trong quan hệ với câu, bài. Không nên chỉ gọi cách dùng ấy là “lạ”, cũng không khẳng định từ “chín” ở bất cứ văn bản nào đều mang cùng nỗi bâng khuâng.

Củng cố kiến thức

Theo bài học, cách hiểu nào phù hợp với chữ trong quan niệm của Lê Đạt?

ANgôn ngữ nghệ thuật có nghĩa, âm thanh và sức gợi trong quan hệ với câu, bài.BChỉ hình dạng của kí tự, không liên quan ý nghĩa.CChỉ nghĩa được ghi riêng trong từ điển.DBất cứ tổ hợp từ khó hiểu nào cũng là sáng tạo có giá trị.

Củng cố kiến thức

Cách phân tích nào làm rõ sức gợi của từ chín trong bài thơ Hàn Mặc Tử?

AChỉ chép nghĩa từ điển rồi kết thúc nhận xét.BKhẳng định mọi từ chỉ trạng thái phát triển đều diễn tả chia lìa.CNối nghĩa viên mãn với cảnh xuân và nỗi bâng khuâng, nhớ thương được bài thơ triển khai.DCho rằng từ ấy không còn liên quan đến cảnh và cảm xúc vì được dùng trong nhan đề.