Chọn phương tiện theo thông tin cần thể hiện
Bảng phù hợp khi cần tra các giá trị hoặc đối chiếu thuộc tính; biểu đồ thích hợp để nhìn tương quan và sự thay đổi có dữ liệu; sơ đồ giúp biểu thị cấu trúc, quy trình hoặc quan hệ; ảnh giúp quan sát đặc điểm cụ thể. Lựa chọn cần dựa đối tượng và nhiệm vụ, không thêm hình chỉ để lấp chỗ trống.
Khi tạo hoặc sử dụng, cần nhan đề, nhãn, đơn vị, chú giải và nguồn khi phù hợp. Ảnh có nguồn phải giữ ý nghĩa và ghi xuất xứ; nếu cắt một phần, không làm mất chi tiết khiến đối tượng bị hiểu sai. Dữ liệu tự dựng để luyện tập phải ghi rõ giả định.
Đọc thử cả lời và phương tiện: chúng có cùng đối tượng, thời điểm, giá trị và cách gọi không? Chữ có dễ đọc, màu có phân biệt, hướng đi hoặc quan hệ có rõ không? Tính chính xác và sự dễ hiểu quan trọng hơn nhiều hiệu ứng trang trí.
Ví dụ chọn hình thức cho ba nhiệm vụ
Tình huống giả định tự biên soạn của BTVN:
| Nhiệm vụ | Lựa chọn và lí do |
|---|---|
| Tra số lượt mượn từng nhóm | Bảng ghi rõ tên nhóm, giá trị và đơn vị |
| So sánh nhanh số lượt của các nhóm | Biểu đồ cùng thang đo, có nhãn và giá trị |
| Hướng dẫn đường từ cổng đến bàn đổi sách | Sơ đồ không gian, có vị trí, lối đi và chú giải mũi tên |
Nếu sơ đồ có mũi tên mà không rõ chiều đi hoặc các vị trí không khớp thực tế, người đọc có thể đi sai dù hình rất đẹp. Nếu bảng ghi đơn vị lượt mượn mà đoạn nhận xét lại gọi là người, cần sửa lời hoặc kiểm lại dữ liệu, không chỉ đổi màu.
Sản phẩm giả định có thể dùng để học cách làm. Một hướng dẫn đưa vào sử dụng thật phải được đối chiếu địa điểm và điều kiện thực tế; không biến sơ đồ luyện tập thành chỉ dẫn tại một trường có thật.
Củng cố kiến thức
Muốn hướng dẫn đường từ cổng đến bàn đổi sách, phương tiện nào phù hợp nhất trong các lựa chọn?
Đúng: thể hiện không gian và đường cần đi.
Biểu đồ này trả lời số lượng, không chỉ đường.
Màu rời không chỉ quan hệ vị trí.
Ảnh sách chưa giúp tìm đường.
Lời giải
Đáp án A. Xác định nhiệm vụ là tìm đường, nên cần vị trí và quan hệ không gian. Sơ đồ phải chỉ rõ cổng, bàn, lối đi và chiều di chuyển. Những phương tiện chỉ cho số lượng hoặc hình cuốn sách không trả lời nhiệm vụ này.
Củng cố kiến thức
Bảng ghi lượt mượn nhưng lời nhận xét ghi số người, nên xử lí thế nào?
Một người có thể có nhiều lượt.
Trang trí không giải quyết sai đối tượng.
Đúng: kiểm sự nhất quán về nghĩa.
Thiếu đơn vị làm thông tin khó hiểu hơn.
Lời giải
Đáp án C. Sai khác không nằm ở hình thức mà ở điều được đếm. Cần xác minh dữ liệu đếm lượt hay người, rồi dùng đúng từ và đơn vị trong lời nhận xét. Không xoá nhãn hoặc giả định hai đại lượng bằng nhau để giữ kết luận cũ.