Kiểm nội dung trước, chỉnh câu chữ sau
Sau khi viết, cần đọc lại xem báo cáo có trả lời đúng câu hỏi ban đầu không. Mỗi kết quả đã có dữ liệu hỗ trợ chưa; dữ liệu có chính xác và được giải thích không? Khi căn cứ chưa đủ, cần tìm thêm hoặc điều chỉnh nhận xét, không chỉ làm câu văn mạnh hơn.
Tiếp theo kiểm bố cục và liên kết: các phần có theo trật tự rõ, các đoạn có cùng hướng vào vấn đề, có chỗ lặp hoặc thông tin thừa không? Kết luận phải khái quát những điều phần chính đã làm sáng tỏ, không đưa một phát hiện lớn chưa được chứng minh.
Cuối cùng kiểm trích dẫn, cước chú, danh mục, từ ngữ, câu và chính tả. Đặc biệt chú ý những từ như tất cả, luôn luôn, duy nhất: chỉ giữ khi tư liệu thật sự cho phép khẳng định như vậy. Sửa bài là làm ý chính xác, dễ theo dõi, không chỉ là dùng những từ ngữ trang trọng hơn.
Sửa một kết luận quá rộng
Ngữ liệu và cách sửa do BTVN biên soạn.
**Đoạn cần sửa:** “Qua hai bản trích, có thể thấy mọi người anh hùng sử thi đều giống hệt nhau. Họ can đảm. Vì vậy, tình cảm gia đình không ảnh hưởng lựa chọn của họ.”
**Điểm chưa ổn:** hai bản trích không đủ đại diện mọi người anh hùng; “giống hệt nhau” bỏ qua động lực riêng; nhận xét về gia đình trái những lời nói, cử chỉ của Héc-to. Đoạn cũng chưa đưa dữ kiện để giải thích sự can đảm.
**Đoạn sửa:** “Trong hai bản trích, Héc-to và Đăm Săn đều quyết hành động trước nguy cơ đã được báo trước. Tuy vậy, cảnh Héc-to làm nổi bổn phận bảo vệ thành bang cùng tình thương vợ con, còn cảnh Đăm Săn nhấn khát vọng chinh phục Nữ Thần Mặt Trời. Điểm chung về ý chí vì thế không xoá nét riêng trong động lực và cách khắc hoạ.”
Bản sửa thu hẹp phạm vi, nêu dữ kiện tương ứng và dùng quan hệ tuy vậy để thể hiện sự khác biệt. Nếu đưa vào báo cáo hoàn chỉnh, các ý này cần được phần chính phân tích và chỉ rõ nguồn. Kết luận chính xác hơn nhờ thay đổi cách hiểu, không chỉ thay vài từ.
Củng cố kiến thức
Sai sót chính của câu “Qua hai bản trích, mọi người anh hùng sử thi đều giống hệt nhau” là gì?
Đúng: cần chỉnh nội dung và phạm vi của kết luận.
Thêm lời khen không sửa được việc suy rộng.
Tên tác giả không giải quyết sự khái quát quá mức.
Khẳng định mạnh hơn không làm căn cứ đầy đủ hơn.
Lời giải
Đáp án A. Tư liệu chỉ gồm hai bản trích, lại cho thấy những động lực và trọng tâm khắc hoạ khác nhau. Vì vậy, kết luận về mọi anh hùng và sự giống hệt đều không được hỗ trợ. Cần sửa cách hiểu và phạm vi trước khi chỉnh câu chữ.
Củng cố kiến thức
Từ “Tuy vậy” trong đoạn sửa có tác dụng gì?
Hai phần vẫn cùng so sánh Héc-to và Đăm Săn.
Quan hệ đang là đối chiếu, không phải nguyên nhân duy nhất.
Phần sau giữ lại tình thương gia đình làm một nét cần phân tích.
Đúng: từ nối giúp người đọc theo dõi chung–riêng.
Lời giải
Đáp án D. Câu trước nêu điều giống nhau: quyết hành động trước nguy cơ. Sau “Tuy vậy”, đoạn chỉ ra những phương diện khác được nhấn ở từng nhân vật. Từ nối thể hiện đúng quan hệ ý, giúp tránh hiểu điểm chung đồng nghĩa mọi mặt đều giống nhau.