Phân tích tương phản cần chỉ ra ý nghĩa
**Tương phản** đặt những hình ảnh, đặc điểm trái ngược bên nhau để làm nổi đối tượng. Khi phân tích, cần gọi rõ hai phía và giải thích điều được nhấn mạnh.
Với cảnh cho chữ, không chỉ liệt kê sáng–tối hoặc sạch–bẩn. Cần xem ánh sáng, tấm lụa, gông xiềng, cử chỉ của người cho và người nhận cùng góp phần thể hiện quan hệ nào.
Ý nghĩa của cảnh còn nằm ở lời khuyên và sự đáp lại. Cái đẹp trong truyện gắn với nhân cách và khả năng làm con người hướng thiện, không chỉ với nét chữ đẹp.
Vì sao cảnh cho chữ khác thường?
Phân tích BTVN theo Chữ người tử tù.
Cuộc cho chữ diễn ra ban đêm, trước ngày Huấn Cao bị giải vào kinh, trong buồng giam chật, ẩm và bẩn. Trên nền ấy, ánh đuốc đỏ, tấm lụa trắng và những nét chữ nổi bật. Không gian vốn gắn với giam giữ lại trở thành nơi sáng tạo và đón nhận cái đẹp.
Huấn Cao vẫn đeo gông, vướng xiềng nhưng chủ động viết chữ, đỡ quản ngục và đưa lời khuyên. Quản ngục có quyền coi giữ lại khúm núm nhận chữ, xúc động vái người tù. Vị thế tinh thần khác vị thế cai quản: người tù trở thành người dẫn dắt, người coi tù thành người thành kính đón nhận.
Huấn Cao khuyên quản ngục rời môi trường khó giữ thiên lương rồi hãy nghĩ đến chơi chữ. Quản ngục nghẹn ngào nhận lời. Chi tiết cho thấy sự trân trọng cái đẹp đi cùng mong muốn giữ nhân cách tốt. Truyện kết ở lời tiếp nhận ấy, chưa kể quản ngục đã bỏ nghề.
Các tương phản cùng lời khuyên làm rõ sức mạnh của cái đẹp và cái thiện: hoàn cảnh giam cầm không dập tắt được tài hoa, khí phách và thiên lương.
Củng cố kiến thức
Cách giải thích nào đi từ tương phản đến ý nghĩa của cảnh cho chữ?
Ánh sáng không thay đổi chức năng thực tế của nhà ngục.
Đúng: nêu hai phía tương phản và điều được làm nổi.
Sự đổi vị thế tinh thần không phải đổi chức vụ.
Cử chỉ chủ động cho chữ cho thấy ông không bị khuất phục.
Lời giải
Đáp án B. Câu này nêu rõ nền tối, bẩn và cái đẹp của lụa, chữ, rồi giải thích hiệu quả làm nổi. Cảnh không kể việc đổi chức vụ hay xoá nhà ngục. Sức mạnh được thể hiện ở tài hoa và nhân cách vẫn sáng lên trong hoàn cảnh giam cầm.
Củng cố kiến thức
Lời khuyên giữ thiên lương và sự xúc động nhận lời của quản ngục làm rõ điều gì?
Lời khuyên nhấn vào môi trường sống và bản tính tốt, không chỉ ánh sáng.
Huấn Cao gắn chơi chữ với việc giữ thiên lương.
Lời khuyên trực tiếp nối cái đẹp với nhân cách và môi trường.
Đúng: lời nói và sự đáp lại làm rõ ý nghĩa hướng thiện.
Lời giải
Đáp án D. Huấn Cao không chỉ cho một vật đẹp mà còn khuyên người nhận giữ bản tính tốt trước môi trường dễ làm tha hoá. Quản ngục xúc động tiếp nhận. Có thể nhận xét sức cảm hoá ấy, nhưng không tự thêm kết quả ông đã rời nghề khi truyện chưa kể.