Gian nan làm nổi bật bản lĩnh
Phần mở bằng “Ta đây” đưa người đọc tới tiếng nói của chủ tướng Lê Lợi. Những trăn trở về vận nước, lòng căm giận giặc, quyết tâm nghiên cứu kế sách và cầu người hiền làm rõ chân dung tinh thần của người lãnh đạo.
Buổi đầu, nghĩa quân thiếu người tài, thiếu lương thực và lực lượng; giặc đang mạnh. Nêu khó khăn không để than vãn mà để làm nổi bật ý chí khắc phục và lí giải thắng lợi phải trải qua một quá trình gian khổ.
Nguồn sức mạnh được trình bày qua sự đồng lòng của nhân dân, tình gắn bó của tướng sĩ và cách dùng quân thích hợp: lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều. Cần đọc các mặt ấy trong quan hệ với nhau, không giải thích thắng lợi chỉ bằng tài của một cá nhân.
Từ thế yếu tới sức mạnh đồng lòng
Phân tích của BTVN theo phần ba Bình Ngô đại cáo.
Phần mở đã khắc hoạ chủ tướng trăn trở về thù nước, tìm kế sách và cầu người hiền. Từ ý chí người lãnh đạo, mạch văn đi tới tình thế của nghĩa quân.
“Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần, / Khi Khôi Huyện quân không một đội” nêu tình thế ngặt nghèo bằng những thiếu thốn cụ thể. Điệp “khi” và hai vế sóng đôi làm khó khăn hiện lên liên tiếp.
Sau đó là “Nhân dân bốn cõi một nhà”, “Tướng sĩ một lòng phụ tử”. “Một nhà”, “một lòng” nhấn mạnh sự gắn bó; “phụ tử” ví quan hệ tướng sĩ thân thiết như cha con. Bức tranh vì thế chuyển từ thiếu thốn lực lượng, vật chất sang sự bền chặt về tinh thần.
Các câu về mai phục, lấy ít địch nhiều tiếp tục cho thấy đoàn kết đi cùng mưu lược. Nguồn sức mạnh không phải điều huyền bí: ý chí, lòng dân và cách hành động được tác phẩm lí giải từng bước.
Củng cố kiến thức
Việc đặt cảnh thiếu lương, thiếu quân trước các câu về “một nhà”, “một lòng” làm rõ điều gì?
Khó khăn đã được nêu bằng chi tiết cụ thể.
Đúng: quan hệ trước–sau làm nổi bật sức mạnh tinh thần.
Đã trái chi tiết nhân dân bốn cõi một nhà.
Đoàn kết và mưu lược được trình bày cùng nhau.
Lời giải
Đáp án B. Các câu trước cho thấy bất lợi vật chất và lực lượng; các câu sau nêu sự gắn bó của nhân dân, tướng sĩ. Sự đối lập làm rõ ý chí đồng lòng là một nguồn sức mạnh để khắc phục gian nan, rồi kết hợp với cách dùng quân thích hợp.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào được các chi tiết trong ví dụ hỗ trợ đầy đủ?
Đã bỏ các căn cứ trực tiếp về ý chí và đoàn kết.
Phần ba nêu rõ gian nan buổi đầu.
Đúng: khái quát được các mặt gắn bó trong đoạn.
Họ được nhắc rõ ở mạch giải thích nguồn sức mạnh.
Lời giải
Đáp án C. Đoạn khắc hoạ nỗi lo và quyết tâm của Lê Lợi, kể thiếu thốn rồi nêu sự gắn bó và cách dùng quân. Các chi tiết bổ sung cho nhau để lí giải thắng lợi. Chỉ nhắc địa thế hoặc một cá nhân sẽ làm hẹp nội dung tác phẩm.