btvn.vn

Tốc độ góc và chuyển động tròn đều

Lưu trên thiết bị này
Chuyển động tròn · Chọn bài khác

Một vòng quay được mô tả bằng góc và thời gian thế nào?

Hai điểm trên cùng một đĩa quay đi được cùng góc trong cùng thời gian, nhưng điểm xa tâm đi được quãng đường dài hơn.

Mô tả vị trí trên đường tròn bằng góc

Vật ở một điểm trên đường tròn; bán kính nối tâm với vật, vận tốc tiếp tuyến.
Bán kính hướng từ tâm đến vật, còn vận tốc tức thời tiếp tuyến với quỹ đạo.
Mở hình lớn
Khi vật đi từ điểm $A$ đến điểm $B$ trên đường tròn bán kính $r$, quãng đường $s$ là độ dài cung $AB$. Góc ở tâm chắn cung đó là độ dịch chuyển góc $\theta$. Nếu $\theta$ tính bằng radian thì: $$\theta=\frac{s}{r},\qquad s=r\theta.$$ Một radian là góc ở tâm chắn một cung có độ dài bằng bán kính. Một vòng tròn tương ứng $360^\circ=2\pi$ rad; do đó $180^\circ=\pi$ rad và $90^\circ=\pi/2$ rad. Khi dùng $s=r\theta$, góc $\theta$ phải được đổi sang radian.

Chuyển động tròn đều và tốc độ góc

Chuyển động tròn đều là chuyển động trên quỹ đạo tròn với tốc độ không đổi. Tốc độ góc cho biết góc quét được trong một đơn vị thời gian: $$\omega=\frac{\theta}{t}.$$ Chu kì $T$ là thời gian vật đi hết một vòng; tần số $f$ là số vòng trong một giây. Vì một vòng ứng với $2\pi$ rad: $$f=\frac1T,\qquad \omega=\frac{2\pi}{T}=2\pi f.$$ Tốc độ dài liên hệ với tốc độ góc bởi $v=\omega r$. Trên cùng một vật rắn quay đều, các điểm có cùng $\omega$ nhưng điểm xa trục hơn có tốc độ dài lớn hơn. Đổi vòng/phút sang héc bằng cách chia cho $60$ trước khi tính $\omega$. Trong chuyển động tròn đều, độ lớn vận tốc không đổi nhưng hướng thay đổi liên tục; vectơ vận tốc tại mỗi điểm nằm theo tiếp tuyến với quỹ đạo.

Ví dụ: đổi vòng mỗi phút sang radian mỗi giây

Đĩa quay 120 vòng/phút: f = 2 Hz, ω = 4π rad/s. Điểm cách trục 0,1 m có v = 0,4π ≈ 1,26 m/s. Điểm cách 0,2 m có tốc độ dài gấp đôi, còn chu kì vẫn 0,5 s.

Áp dụng

Một vật quay 60 vòng/phút có tần số
Chọn một đáp án

Áp dụng

Hai điểm trên cùng một đĩa quay đều quanh một trục, cách trục lần lượt $5$ cm và $15$ cm. So sánh tốc độ góc và tốc độ dài của điểm ngoài với điểm trong.
Chọn một đáp án

Ví dụ: đo chu kì bằng nhiều vòng

Đánh dấu một điểm trên đĩa đang quay đều. Từ lần điểm đi qua mốc được chọn là lần số 0 đến lần số 10 mất 5,0 s, tức đo 10 vòng. Chu kì T = 5,0/10 = 0,50 s, tần số 2,0 Hz, tốc độ góc 4π rad/s. Nếu đếm “10 lần nhìn thấy điểm qua mốc” mà coi lần đầu là 1, chỉ có 9 khoảng vòng giữa lần 1 và lần 10. Cần nói rõ cách bắt đầu đếm. Đo nhiều vòng giảm ảnh hưởng tương đối của sai số bấm thời gian, nhưng không sửa được việc đếm sai số vòng. Với kim đồng hồ, đổi toàn bộ chu kì về giây trước khi tính. Với vệ tinh, bán kính quỹ đạo tính từ tâm thiên thể, không chỉ lấy độ cao so với bề mặt.

Những điều cần nhớ

Vận tốc đổi hướng dù tốc độ không đổi. Đổi vòng/phút trước khi tính ω.

Đang học