Toàn cầu hoá: khái niệm và biểu hiện

**Toàn cầu hoá** là quá trình các nền kinh tế và xã hội trên thế giới liên kết, hội nhập ngày càng sâu rộng. Những hoạt động ở một nước có quan hệ ngày càng chặt với các nước khác, thể hiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống. Tư liệu 2 trong SGK 115, dẫn từ Ngân hàng Thế giới năm 2002, giúp hiểu tính nhiều mặt và phức tạp của quá trình ấy. Không thu hẹp toàn cầu hoá thành việc dùng internet hoặc mua một món hàng nhập khẩu; đây là những tình huống cần đặt trong các mối liên hệ rộng hơn. Theo SGK, cách mạng khoa học – kĩ thuật phát triển mạnh đã thúc đẩy xu hướng toàn cầu hoá **gia tăng từ những năm 80 của thế kỉ XX**. Mốc gia tăng này không có nghĩa trước đó các nước hoàn toàn chưa trao đổi hàng hoá hoặc văn hoá. Những liên hệ vốn có được mở rộng, tăng cường trong điều kiện mới.

Về **kinh tế**, quan hệ thương mại quốc tế phát triển nhanh, hoạt động của các tập đoàn xuyên quốc gia mở rộng. Hệ thống tài chính toàn cầu cùng các tổ chức kinh tế, tài chính khu vực và quốc tế cũng phát triển. Hình 21.2 của SGK là minh hoạ chuỗi cung ứng toàn cầu. Có thể hình dung một sản phẩm trải qua các công việc thiết kế, làm nguyên liệu, chế tạo linh kiện, lắp ráp, vận chuyển và tiêu thụ ở nhiều nước. Đây là tình huống để hiểu liên kết sản xuất, không phải bản đồ chính xác của một doanh nghiệp cụ thể. Khi phân tích, nêu **các nơi hoặc chủ thể liên quan và công việc nối chúng với nhau**. Ví dụ, hàng được sản xuất ở một nước rồi bán ở nước khác thể hiện thương mại quốc tế. Hoạt động ấy có thể tạo cơ hội thị trường hoặc tăng cạnh tranh; đó là phần đánh giá tác động, cần phân biệt với việc nhận diện biểu hiện.

Về **văn hoá**, toàn cầu hoá thể hiện ở việc chia sẻ, giao lưu, trao đổi và tiếp xúc ngày càng rộng giữa các nền văn hoá. Con người có thêm điều kiện tiếp cận tác phẩm, cách sinh hoạt và giá trị văn hoá của các dân tộc khác. Một tình huống minh hoạ là học sinh của hai nước cùng giới thiệu nghệ thuật truyền thống qua chương trình giao lưu. Điểm cần nhận ra là sự trao đổi giữa các cộng đồng; không phải cứ có màn hình hoặc điện thoại thì hoạt động đó chỉ thuộc công nghệ thông tin. Biểu hiện giao lưu có thể đem đến kết quả khác nhau. Tiếp thu có chọn lọc giúp làm giàu văn hoá; thiếu hiểu biết và coi nhẹ giá trị của dân tộc mình có thể tạo nguy cơ mất bản sắc. Vì vậy, khi nhận xét một ví dụ, cần chỉ rõ hoạt động giao lưu trước, rồi đánh giá cách tiếp thu và tác động của nó.

Về **chính trị**, toàn cầu hoá thể hiện ở sự phát triển và ảnh hưởng ngày càng tăng của các tổ chức khu vực, quốc tế. SGK nêu Liên minh châu Âu (EU), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Liên hợp quốc (UN). EU, ASEAN có phạm vi khu vực; Liên hợp quốc có phạm vi toàn cầu. Mỗi tổ chức có mục đích và cách hoạt động riêng. Việc các nước liên kết hoặc tham gia tổ chức không đồng nghĩa các quốc gia đều hợp nhất thành một nhà nước duy nhất. Để hệ thống bài, lập ba nhánh kinh tế, văn hoá, chính trị. Mỗi nhánh ghi một biểu hiện và một tình huống có thể giải thích. Có thể dùng lại ví dụ chuỗi cung ứng, giao lưu nghệ thuật và diễn đàn quốc tế, rồi trả lời: chủ thể nào liên kết, họ làm gì, qua đó thể hiện xu hướng nào? Một tình huống có nhiều mặt thì nêu rõ mặt đang xét.